De negen houdingen van een Agile coach beschrijven verschillende manieren waarop een coach zijn of haar rol kan benaderen om organisaties en teams te helpen bij het toepassen van agile methoden.

Een coach kan verschillende houdingen aannemen, In plaats van ‘houding of rol’ gebruikt men soms ook het begrip ‘standpunt’. Een agile coach neemt diverse standpunten in om een klant, team of organisatie te helpen bij het toepassen van agility.

Vanzelfsprekend zijn er verschillen in de competenties tussen de diverse coaches, waardoor elk een andere insteek kan inbrengen en daarmee aansluit bij de behoeften van de organisatie.

Er zijn coaches met bijvoorbeeld een technische- of organisatorische achtergrond en diverse andere combinaties van competenties. Deze verschillen worden duidelijk gemaakt in het Agile Coaching Competency Framework.

Er zijn veel artikelen over coach-houdingen te vinden op internet, deze artikelen hanteren een variërend aantal houdingen. In dit artikel is gekozen voor het beschrijven van de 9 houdingen die gebaseerd zijn op ‘Choosing a Consulting Role: Principles and Dynamics of Matching Role to Situation, by Douglas P. Champion, David H. Kiel, and Jean A. McLendon’

Deze 9 houdingen zijn samengevat in onderstaande afbeelding. Na deze afbeelding worden alle negen coachhoudingen beschreven.

Het kiezen van een coachhouding

De x-as is de verantwoordelijkheid voor resultaat en de y-as is de verantwoordelijkheid voor groei van de klant. Tijdens een opdracht kan de coach/consultant verschillende houdingen, rollen of standpunten innemen.

De coach houdt bij het kiezen van een rol rekening met factoren als de kenmerken van de klant en de consultant (de relatie tussen de klant en de consultant) en de behoeften van de organisatie.

De negen houdingen of standpunten

In onderstaande paragrafen zijn de houdingen separaat beschreven, maar een coach zal regelmatig schakelen tussen de verschillende standpunten om het gestelde doel te bereiken.

1. Reflective Observer – reflectief observeren

De Reflective Observer is een houding waarbij de coach observeert wat er gebeurt zonder oordeel te vellen en stelt vragen om de klant te helpen inzicht te krijgen in zijn/haar eigen gedachten en gedrag.

Jij doet het, ik observeer en vertel je wat ik hoor en zie.

De coach richt zich op het begrijpen van de situatie en het verhelderen van de problemen van de klant, zonder direct oplossingen aan te bieden.

Door actief luisteren is de coach in staat de juiste en soms krachtige vragen te stellen om de klant te helpen inzicht te krijgen in zijn/haar eigen ervaringen, gedachten, perspectieven en gedrag. Reflectief observeren gebruik je ook wanneer de klant zich (nog) niet bewust is van bepaalde patronen in zijn/haar gedrag of denken, en deze inzichten nodig heeft om verandering teweeg te brengen.

Deze houding is ideaal als je met een nieuwe opdracht begint, het geeft inzichten in de dynamiek binnen en buiten het team. Waardoor je sneller ziet wat de meest effectieve strategie als vervolgstap zou kunnen zijn. Tussentijds helpt het ook om even te observeren, om nieuwe inzichten te krijgen, daarnaast is deze houding ook goed inzetbaar om de ontwikkeling van een team te kunnen beoordelen.

Het doel is om de klant te helpen zijn/haar eigen sterke punten en uitdagingen beter te begrijpen en bewuster te worden van hoe hij/zij reageert op verschillende situaties.

Voor een coach is het wel van belang om zich te realiseren dat reflectief observeren voor een organisatie een beperkte toegevoegde waarde heeft als deze observatie niet tot actie leidt.

Het advies is dan ook om deze houding uit te leggen aan de klant, zodat de klant begrijpt dat reflectief observeren een vorm van coachen is die leidt tot het hanteren van andere gedragingen, waarbij andere coach-houdingen aan bod komen.

2. Advisor – adviseur

De Advisor-houding wordt gebruikt wanneer de coach de klant adviseert door zijn/haar eigen ervaring en expertise te delen en suggesties te doen voor oplossingen. Het doen van suggesties geeft veelal aan dat er een adviesrol is ingenomen.

Ik zal je vragen beantwoorden.

De coach deelt kennis en vaardigheden met de klant en biedt inzicht in situaties waarin de klant misschien niet de juiste kennis of ervaring heeft. Anders verwoord, de coach fungeert hierbij als een soort consultant die zijn/haar kennis deelt om de klant te helpen bepaalde problemen op te lossen. Dit helpt de klant om nieuwe perspectieven te krijgen en om te leren van de ervaringen van de coach.

Het is belangrijk dat de coach de klant niet dwingt om de gegeven adviezen op te volgen, maar juist de ruimte geeft om zelf beslissingen te nemen. Tevens is het belangrijk voor de coach om de grenzen van zijn/haar eigen expertise te kennen en de klant te adviseren om deskundigen te raadplegen op gebieden waar hij/zij zelf niet deskundig in is.

Deze houding kan bijvoorbeeld worden gebruikt wanneer de klant behoefte heeft aan specifieke expertise of advies over een bepaald onderwerp. Een voorbeeld hiervan is de inzet van Kanban adviseren om flow te creëren.

Het doel is om de klant te helpen betere beslissingen te nemen en om de klant te voorzien van waardevolle kennis en informatie.

3. Hands-On Expert

De coach neemt actief deel aan de activiteiten van de klant en helpt hem/haar bij het uitvoeren van specifieke taken. De coach kan bijvoorbeeld samen met de klant een taak uitvoeren om de klant te helpen deze taak beter te begrijpen. Hierbij is het belangrijk dat de coach niet de taak overneemt, maar juist ondersteunt bij de uitvoering.

Ik doe het voor je, ik vertel je wat te doen.

De coach neemt dus een actieve rol bij het begeleiden van de klant in specifieke taken en fungeert hierbij soms als een soort meewerkend voorman of -vrouw die samen met de klant aan de slag gaat om de gewenste resultaten te bereiken.

Deze houding kan bijvoorbeeld worden ingezet wanneer de klant behoefte heeft aan praktische ondersteuning bij het uitvoeren van bepaalde taken of activiteiten. Dit kan bijvoorbeeld nodig zijn als de klant nog onbekend is met een bepaald agile proces.

Mooie voorbeelden van een hands-on expert zijn: de atletiekcoach die zijn/haar atleten specifieke bewegingen laat zien of een business coach die de klant helpt bij het uitvoeren van bepaalde zakelijke activiteiten. Zoals het hanteren van een correcte Kanban werkwijze of de introductie van een agile methodiek, zoals Scrum.

Door actief deel te nemen en te demonstreren hoe taken moeten worden uitgevoerd, kan de coach de klant helpen zijn/haar vaardigheden te verbeteren en doelen te bereiken.

Maar een ervaren coach is geen hulpje die dit langdurig blijft doen, want het doel is om de klant te helpen vaardigheden te ontwikkelen en te verbeteren, zodat hij/zij zelf beter in staat is om zijn/haar doelen te bereiken. In deze houding zit zelfs een mogelijk risico dat de coach al zijn tijd besteed aan de expert-rol en niet aan het verbeteren van het team of organisatie.

4. Facilitator

Bij deze houding creëert de coach een veilige en gestructureerde omgeving waarin de klant zijn/haar eigen oplossingen kan vinden. De coach neemt hierbij een meer passieve rol aan en laat de klant zelf nadenken over oplossingen. De coach biedt ondersteuning bij het vinden van oplossingen, maar laat de klant zelf de beslissingen nemen.

Jij doet het, ik begeleid het proces

De coach gebruikt een breed scala aan technieken om de klant te helpen zijn/haar eigen oplossingen te vinden, zoals het stellen van open vragen, het bieden van ruimte voor reflectie en het aanmoedigen van de klant om zijn/haar eigen ideeën te presenteren.

De coach fungeert als een soort facilitator die de klant helpt bij het verhelderen van zijn/haar gedachten en het ontdekken van nieuwe inzichten. Deze houding kan bijvoorbeeld worden gebruikt wanneer de klant behoefte heeft aan ruimte om zelf oplossingen te vinden voor zijn/haar problemen.

Goed faciliteren stimuleert de klant om actief te zijn in zijn/haar eigen groei en ontwikkeling en helpt de klant om zijn/haar eigen verantwoordelijkheid te nemen.

Het doel is om de klant te helpen zelfverzekerder te worden en om de klant te voorzien van de nodige ruimte om zijn/haar eigen oplossingen te vinden. Kortom, de coach helpt met deze houding de klant om zijn/haar eigen potentieel te realiseren.

Het risico van de facilitator houding is dat de coach een helpende-hand wordt van het team, omdat deze als facilitator de administratieve rollen op zich neemt. Dit komt doordat deze rol deels hands-on is, bijvoorbeeld het regelen van de locatie. Het is dan raadzaam om deze houding te combineren met andere houdingen, zodat de teamleden zelfstandig blijven functioneren. Je kunt bijvoorbeeld op zoek gaan naar de verantwoordelijke voor de taak en deze begeleiden in het uitvoeren van de taak.

5. Teacher – leraar

Bij deze houding deelt de coach kennis en vaardigheden met de klant en fungeert als leraar om de klant te helpen nieuwe kennis en vaardigheden te verwerven.

Hier heb je een aantal principes die je zou kunnen gebruiken om dit type probleem op te lossen.

De coach gebruikt een breed scala aan technieken, zoals uitleggen, demonstreren, en het geven van feedback om de klant te helpen nieuwe vaardigheden te verwerven. Het is belangrijk dat de coach een goede leraar is, die niet alleen kennis wilt delen of zelfs ‘spuien’, maar zich richt op het overbrengen van kennis en vaardigheden die relevant zijn voor de persoonlijke of professionele ontwikkeling van de klant.

De coach kan bijvoorbeeld uitleg geven over bepaalde onderwerpen en de klant helpen om deze beter te begrijpen. Hierbij is het belangrijk dat de coach aansluit bij de leerstijl van de klant en de lesstof op een begrijpelijke manier uitlegt. Voor meer informatie over leerstijlen is het volgende artikel interessant: Wat zijn de leerstijlen van Kolb?

Over de houding van leraar bestaan veel misverstanden. Teams vinden een leraar-houding niet altijd een fijne houding, maar zijn direct enthousiast als je als ‘leraar’ een externe belanghebbende iets wat ‘lastig’ is, in het belang van het team, goed uitlegt. Mijn ervaring is dat taal en houding van de coach van groot belang is. Beantwoord als coach eerst de vraag waarom ‘de leraar’ belangrijk voor hen is.

Het doel van de houding als leraar is de klant te helpen wanneer deze behoefte heeft aan nieuwe vaardigheden, perspectieven of kennis om zijn/haar doelen te bereiken en om beter voorbereid te zijn op toekomstige uitdagingen.

6. Mentor / modeller

Bij deze houding fungeert de coach als een rolmodel en biedt begeleiding en advies op basis van zijn/haar eigen ervaringen en persoonlijke waarden. Deze houding wordt door de klant ook regelmatig verwoord als ‘het hebben van een gids’ of ‘persoonlijk adviseur’.

Ik doe het, zodat je van mij kunt leren. Jij stapt elke keer een beetje verder in.

De coach kan bijvoorbeeld vertellen over zijn/haar eigen ervaringen en hoe hij/zij hiermee omging. De coach die deze houding aanneemt, biedt begeleiding en advies en geeft de klant praktische tips en adviezen. Verwar de mentor houding niet met de adviseur houding, mentoring gaat verder en dieper. Bij mentorschap komt in het gesprek tussen coach en coachee regelmatig ook persoonskenmerken en drijfveren aan bod.

Bij het innemen van het standpunt ‘mentor’ is het belangrijk dat de coach niet zijn/haar eigen waarden oplegt, maar juist de klant helpt om zijn/haar eigen waarden te ontdekken.

Voor teams werkt mentoring vooral als er iets nieuws moet worden overgebracht, zoals een agile methodiek. Onder de noemer: Voordoen, Samen doen, Zelf doen. Voor leiders is het fijn als de coach een ervaren leider is en zijn ervaringen deelt en dan in gesprek gaat welke mogelijkheden er zijn en welke passend zijn voor de klant.

Het doel van deze houding is om de klant te helpen groeien en te ontwikkelen om zijn/haar doelen te bereiken door te leren van de ervaringen van de mentor en deze toe te passen op zijn/haar eigen leven.

7. Counsellor or Visionary – Raadgever of Visionair

Een coach die de houding van een Counsellor of Visionary aanneemt, helpt de klant bij het identificeren van ambitieuze doelen en dromen en inspireert de klant om zijn/haar volledige potentieel te bereiken.

Jij doet het, ik ben je klankbord.

De coach moedigt de klant aan om groot te denken en uitdagende doelen te stellen, en biedt ondersteuning en begeleiding bij het creëren van een actieplan om deze doelen te bereiken. Hierbij is het belangrijk dat de coach de klant uitdaagt om buiten de comfort zone te treden.

De coach helpt de klant ook bij het verkennen van zijn of haar passies en talenten en inspireert hem of haar om zijn of haar volledige potentieel te bereiken.

Het doel van deze houding is om de klant te helpen het beste uit zichzelf te halen en zijn/haar leven op een hoger niveau te tillen.

8. Coach

Het doel van de coach-houding is om de klant te ondersteunen en te begeleiden bij het bereiken van persoonlijke of professionele doelen. Kortom, groei mogelijk maken.

Jij deed het goed, wat zou je volgende keer beter kunnen doen?

De coach fungeert als een vertrouwenspersoon en biedt een gestructureerd proces voor de klant om zijn of haar doelen te bereiken. De coach moedigt de klant aan om actie te ondernemen en verantwoordelijkheid te nemen voor zijn/haar eigen leven, en biedt ondersteuning en begeleiding bij het stellen van doelen, het ontwikkelen van een actieplan en het overwinnen van obstakels.

In de dagelijkse praktijk sta je dicht tegen een team aan, maar ben je beperkt inhoudelijk betrokken bij het dagelijkse werk. De uitvoering ligt namelijk bij het team. Je geeft begeleiding en komt met suggesties, maar de coach geeft en vraagt circulair feedback gericht op interacties en de manier van samenwerken.

Het hogere doel van deze houding is om de klant te helpen meer controle te krijgen over het werk en succes te behalen op gebieden waar de klant dat wenst.

9. Partner

Een coach die de houding van een Partner aanneemt, werkt samen met de klant als een gelijkwaardige partner, waarbij de klant zelf de leiding heeft en de coach ondersteunt bij het vinden van zijn/haar eigen oplossingen.

We doen het samen en leren van elkaar.

De coach biedt ondersteuning en begeleiding bij het identificeren van doelen, het ontwikkelen van een actieplan en het overwinnen van obstakels, maar laat de klant de controle houden over het proces. Een belangrijk instrument is het geven en vragen van feedback.

Richting teams is de houding van partner een goede optie als het team al enige bekendheid heeft met een werkwijze of methodiek. Het helpt ze groeien.

Het doel van deze houding is om de klant te helpen bij het ontdekken van zijn of haar eigen potentieel en het vinden van succes op zijn of haar eigen voorwaarden. Door het vinden van   eigen oplossingen door de klant zal deze het gevoel van autonomie en zelfvertrouwen verder ontwikkelen.

Tot slot

Zoals eerder aangegeven zal een coach afhankelijk van zijn opdracht verschillende houdingen of standpunten innemen. In de dagelijkse praktijk wordt de houding ingezet die het beste resultaat zou kunnen opleveren. Wat je dan waarneemt is dat er gedurende een coachtraject meerdere keren wordt geschakeld tussen de verschillende houdingen.

In de inleiding is al beschreven dat er verschillende manieren zijn om coach of consultant houdingen te benaderen. Een houding innemen zegt echter nog niet hoe je dan het coachen inhoudelijk doet, dan moet je het hebben over o.a. vaardigheden, zoals: echt contact maken, open staan voor een ander, geloof in de groei van een ander, positie innemen in de ruimte en nog meer.

Voor de vaardigheden van de coach verschijnt binnenkort een artikel. Voor groei het begint allemaal met een growth mindset en wat dat is lees je in het artikel: Wat is de growth en fixed mindset theorie?

Het bericht Wat zijn de negen houdingen van een Agile Coach? verscheen eerst op agile4all.

De vier niveaus van communicatie zijn Inhoud, Procedure, Interactie en Emotie. IPIE – de bekende 4 communicatieniveaus uit de coach opleidingen.

Voor dit artikel is gekozen voor de 4 niveaus die diverse coach opleidingen hanteren. In deze opleidingen is IPIE één van de eerste termen die je leert. Door de wijze van uitspreken (per letter) vraag je je wellicht af of dit een vreugdekreet is, maar het staat voor: Inhoud, Procedure, Interactie en Emoties.

Als je communicatie ‘uiteenrafelt’ dan blijkt het namelijk mogelijk om communicatie goed in te delen naar verschillende niveaus. En dan vind je in de literatuur varianten naar twee, drie, vier, vijf en meer communicatieniveaus. Het blijkt dat verschillende studiegebieden en organisaties communicatieniveaus indelen op een manier die bij hun doel past.

Zo kom je in coach trainingen ook IPEG tegen, waarbij de G staat voor gevoelens. Voor een coach is het belangrijk dat teams goed communiceren, want zonder goede communicatie werken teams niet lekker samen.

Dit artikel spitst zicht toe op genoemde vier communicatie niveaus (IPIE) met voorbeelden van mogelijke interventies door een agile coach of change consultant. De IPIE methode is een goed handvat om teams te coachen.

De 4 IPIE communicatieniveaus 

In een zakelijke omgeving richten mensen richten zich vooral op de inhoud van de communicatie en op de procedure. Inhoud spreekt voor zich, procedure lijkt voor zich te spreken en behoort samen met de inhoud tot de bovenstroom, maar daar gaan we straks dieper op in.

Interactie en emoties richten zich vooral op de betrekkingsaspecten in de communicatie. Deze relationele aspecten blijven regelmatig onbesproken, hierdoor ontstaan echter regelmatig misverstanden. Volgens Remmerswaal (1998) ontstaan conflicten veelal doordat er een probleem is op de relatie tussen mensen en veelal niet door de inhoud.

Bovenstroom en onderstroom

Iedereen heeft wel eens een vergadering meegemaakt, waarbij je jezelf afvroeg wat er nu eigenlijk echt speelde. Sommige agendapunten lijken dan overduidelijk, maar blijken alsnog te ontsporen. Je voelt en ziet van alles, maar het blijft stil of er gebeuren allerlei andere zaken. Wat je ook kunt waarnemen is het bekende ‘positiespel’, met als thema: wie heeft het hier voor het zeggen? Slechts een paar simpele voorbeelden, maar m.b.v. de 4 niveaus van communicatie kan je hier gericht op coachen.

In onderstaande afbeelding staan de 4 niveaus weergegeven. Boven de waterspiegel noemen we de bovenstroom, onder de waterspiegel de bovenstroom. Als je hier meer van wil weten, lees dan het artikel: Systemisch TransitieManagement. 

Zoals uit bovenstaande afbeelding blijkt is de inhoud duidelijk waar te nemen. De procedure richt zich eigenlijk ook de op inhoud van de communicatie en is veelal een bovenstroom. Je ziet echter ook dat Procedure zowel bovenstroom als onderstroom beslaat. Een toelichting volgt later.

De onderstroom bestaat uit de (verborgen) interacties en emoties. In een zakelijk omgeving denkt men soms dat deze niveaus van minder belang zijn en worden ze derhalve niet besproken. Toch zal je kunnen ervaren dat deze een grote impact hebben op de eerste twee niveaus: procedure en inhoud.

Dit herken je vaak aan dat je jezelf afvraagt wat er NU precies gebeurt, een hulpmiddel is om dan aan jezelf de vraag te stellen: ‘Zou dit straks in het verslag staan?’

In de volgende paragrafen worden de 4 communicatieniveaus beschreven.

Communicatieniveau 1: Inhoud

Het eerste communicatieniveau gaat over inhoud, dat is waar het gesprek over gaat. Communicatie gaat namelijk ergens over. Er is bijvoorbeeld een onderwerp met: agendapunten, mogelijkheid om vragen te stellen, informatie overdracht, besluiten te nemen etc.

Maar dat beschrijft niet wat de aanwezigen daadwerkelijk doen m.b.t de inhoud. Laten we eens een lijstje maken, van wat er onder andere dient te gebeuren.

Wat bevat inhoud?

In de inhoud hoort o.a.: vragen, ordenen, samenvatten, toevoegen, toetsen, oplossingen, voorstellen en vervolgstappen. Een aantal worden verder uitgewerkt:

Vragen stellen

Vragen stellen staat voor gerichte vragen stellen over het onderwerp. Di zijn de gebruikelijk vragen als wie, wat, waar etc. Zie hiervoor het artikel: Wat is de 5W2H methode?

Denk daarbij ook aan verdiepende vragen als: Wat is de consequentie? In vergelijking met wat? Kun je voorbeeld(en) geven? Zijn er meer gegevens beschikbaar?  Vragen over/naar visie, mening of ideeën.

Ordenen:

Ordenen brengt structuur en zorgt ervoor dat de inhoud goed besproken kan worden. Voorbeelden:

• Ik hoor verschillende opvattingen; laat ik het eens op een rijtje zetten…
• Enerzijds … anderzijds..
• Aan de ene kant begrijp ik.. 

Samenvatten

Samenvatten van wat zojuist gezegd is, een paar voorbeelden: dus …, samengevat …, begrijp ik goed dat … , jij bedoelt…

Overige activiteiten

• Iets toevoegen aan het besproken onderwerp.
• Toetsen of het probleem goed begrepen is.
• Oplossingen aandragen, of voorstellen voor actie doen.
• Vervolgstappen.

Interventies op inhoud

Interventies op inhoud behoren niet alleen gericht te zijn op het tot de kern van de zaak te komen. Het gaat er ook om dat iedereen zich gehoord en begrepen voelt, dat nuances zichtbaar worden en dat er ordening is in het besproken onderwerp.

Communicatieniveau 2. Procedure

De procedure is het beste te omschrijven als een set afspraken hoe men het gesprek aanpakt, anders gezegd: de manier waarop over de inhoud wordt gesproken.

Wat elke procedure beoogd is natuurlijk dat er afspraken zijn over de volgorde van de onderwerpen en ook welke werkwijze men hanteert.

Je denkt dan vermoedelijk direct aan het opstellen van de agenda, het afhandelen van de agenda, ruimte voor vragen, welke stappen genomen worden voordat men beslist of op welke wijze men zijn mening geeft. Procedure gaat echter veel dieper dan voornoemde punten.

Laten we eerst eens kijken wat voor de aanpak van een gesprek eigenlijk nodig is:

• Wat is het doel van het gesprek, wat is de gewenste uitkomst, hoe toetsen we?
• Welke tijdsafspraken zijn er gemaakt, vooraf en tijdens de bijeenkomst.
• Is er (vooraf) een agenda? Wie heeft deze samengesteld?
• In welke volgorde worden de punten behandeld. Wie heeft dit bepaald?
• Welke prioriteiten zijn er? Is iedereen daar mee eens?
• De werkwijze per agendapunt. Wie doet wat en wanneer? Is dit (vooraf) besproken?
• Is er ruimte om een andere volgorde of een andere aanpak in te brengen?

Interventies op de procedure

Regelmatig voorkomende interventies op de procedure zijn:

• Structuur aanbrengen en/of bewaken.
  • Misschien dat we eerst kunnen bespreken … en daarna kijken we hoe.
• Voorstel (op de agenda) doen.
  • Ik stel voor dat we eerst … vervolgens … en dan …
• De tijd goed indelen en bewaken. Hoeveel tijd hebben we? Zullen we de tijd verdelen? Ik merk dat we door de tijd heen raken.
• Systematisch werken.
  • Kan het zijn dat we nu een ander onderwerp bespreken, dan .. ?
• Onderwerpen afsluiten.
• Concluderen voordat je doorgaat.

Zoals je ziet zijn in bovenstaande voorbeelden in de vraagstelling een paar keer ‘ik’ woorden gebruikt, het gebruik van ‘ik’ is een aandachtspunt. Als ‘ik-taal’ plaatsvind bij een conflict is het een belangrijk signaal. Zie hiervoor het artikel: Conflicten in een agile team of Conflict cirkel van Moore.

Denk eens over het volgende na: Beoordeel jij tijdens een sessie of de gehanteerde procedure zich boven, op of onder het wateroppervlak bevindt? Want procedure behoort zich zich primair op de inhoud te richten, maar dit is echter niet altijd het geval. Procedures worden mogelijk (on)bewust gebruikt om interactie en emoties te beïnvloeden.

Communicatieniveau 3: Interactie

Het interactieniveau gaat over wat er gebeurt tussen mensen en hoe mensen met elkaar omgaan.

In een high performing team voel je direct of de interactie ‘lekker’ aanvoelt. De interactie is direct, open en er is sprake van een constructieve sfeer. Vermoedelijk herken je echter ook het volgende voorbeeld, de communicatie verloopt moeizaam omdat er constant gediscussieerd wordt over de inhoud of procedure. Dan weet je eigenlijk al dat het op interactie niveau niet lekker loopt, daar spelen dan ook vaak emoties een rol in.

Interactie behoort tot de onderstroom, dus niet alles duidelijk waar te nemen. Mogelijke verstoorde interacties zijn echter vaak herkenbaar aan 3 hoofdsignalen:

• (Zich herhalende) discussies over de inhoud of procedure.
• Het per definitie oneens zijn met een ander.
• Emoties of ineffectieve interactie.

Daarnaast zijn er allerlei andere zaken die kunnen spelen. Als waarnemer vorm je een beeld van de interactie en de dynamiek van een groep of team. Want het gaat over wat er gebeurt tussen mensen, en hoe mensen met elkaar omgaan. Voorbeelden om te bepalen hoe de interactie verloopt zijn:

• Of er naar elkaar geluisterd wordt, of niet.
• Of men op elkaar reageert en op welke wijze.
• Hoe de teamleden elkaar beïnvloeden.
• Welke deelnemers hebben invloed, welke niet?
• Als je aan een sessie deelneemt, neem je dan waar hoe de macht is verdeeld?
• Wie doet er mee en wie doet er niet mee?
• Het vasthouden aan eigen ideeën, zonder het gesprek aan te gaan.
• Het gesprek blijft zich herhalen, met steeds dezelfde standpunten en zonder conclusies te trekken of een besluit te nemen.
• Blijft men respectvol met elkaar omgaan of ‘vliegt er van alles’ door de lucht.
• Hoe gaat men om met besluiten, zijn er belangen in het gedrang gekomen?
• Stel jezelf eens de vraag: Is dit een team of is het een groep?

Interventies op interactie

De belangrijkste interactie-interventies zijn:

• Benoemen wat je opvalt in de interactie binnen het team. Voorbeeld: Ik heb de indruk dat …
• Hindernissen in het gesprek wegnemen.
• Ruimte maken voor minder actieven.
• Besteed meer aandacht aan de manier waarop mensen met elkaar praten en minder voor de inhoud.
• (Verborgen) agenda’s expliciet maken.
• Een sfeer van gezamenlijkheid creëren.
• Je bespreekt met elkaar hoe je de samenwerking met de ander ervaart.

Het risico van ineffectieve interacties is dat deze in staat zijn om de bovenstroom te blokkeren. Elkaar feedback laten geven kan dan zeer nuttig zijn, maar dat dient dan wel goed begeleid te worden. Zie het artikel feedback.

Communicatieniveau 4. Emoties

In communicatie gebeurt er al van alles bij inhoud, procedure en interactie, maar dit roept emoties op bij de betrokkenen. De afbeelding toont duidelijk dat dit vierde niveau het diepst zit en niet zo toegankelijk is.

Er zijn organisaties waar ‘emoties’ niet op prijs worden gesteld. Dat zie je vervolgens terug in de hogere niveaus van communicatie, want deze emoties zullen zich een weg banen. Mensen nemen hun eigen ervaringen mee, met de bijbehorende gevoelens.

Door eerdere ervaringen kunnen emoties loskomen die al dan niet gekoppeld zijn aan de huidige communicatie. Het kan bijvoorbeeld het onderwerp zijn, de wijze van interactie, een terloopse opmerking, een geluid of houding waardoor men getriggerd wordt. 

De kernvraag is natuurlijk welke emoties er zijn en hoe die zich uiten. Daartoe weer een aantal interventies.

Interventies bij emotie

Bij emoties en gevoelens maak je deze bespreekbaar, onderstaande interventies helpen je verder.

• Benoemen dat emoties een rol lijken te spelen.
• Eigen gevoelens uitspreken.
• Teamleden vragen om te benoemen hoe ze zich op dit moment voelen en teamleden uitnodigen om door te vragen op gevoelens en emoties van anderen.
• Checken of gevoelens van de ander(en) goed zijn ingeschat: Ik kan me voorstellen dat jij … klopt dat?
• Een sfeer van openheid creëren, zorgen dat ook lastige gevoelens erkend worden.
• Weerstand bespreekbaar maken.
• Zicht krijgen op onderliggende belangen.

Er is vanzelfsprekend verschil tussen een enkele sessie waarbij de emoties hoger oplopen of dat het een terugkerend fenomeen is. Voor coachen van een conflict, lees dan het artikel: conflicten in een agile team

Let daarbij ook goed op of mensen zich eenzaam lijken te voelen in een sessie.

Hoe te interveniëren?

Of en hoe je kunt interveniëren per communicatieniveau is hierboven al beschreven, maar er ook een aantal belangrijke algemene adviezen:

• Je kunt als teamcoach op alle niveaus interveniëren, maar richt je als teamcoach vooral op het interactieniveau. Dan kun je omhoog en omlaag in de niveau’s.
• Het effect van een interventie, vooral op de onderstroom hangt sterk af van de zorgvuldigheid waarmee die wordt geplaatst.
• Beschrijf zonder te beschuldigen zo ‘objectief’ mogelijk wat je waargenomen hebt, ook als het gaat om gevoelens;
• Kies het juiste moment, houd de interventie kort en to the point;
• Laat de interventie landen, geef anderen de kans er op te reageren.
• Leer teamleden zelf op verschillende niveau’s te interveniëren. Maar dat volgt in ander artikel.

Onderstaande quote is wellicht de allerbelangrijkste tip:

‘naar boven waar het kan – naar beneden waar nodig’.

Tot slot

De vier niveaus van communicatie zijn inhoud, procedure, interactie en emoties (IPIE). Op elk niveau kan je interveniëren, maar richt je vooral op het interactieniveau.

De volgende artikelen zijn wellicht ook interessant: Wat is geweldloze communicatie? en Herken de vier aspecten van communicatie.

Het bericht Wat zijn de vier communicatieniveaus? verscheen eerst op agile4all.

Een Empathy Map is een visueel instrument om het gedrag en houding van klanten of gebruikers in beeld te brengen.

Het instrument beoogd empathie met de klant tot stand te brengen door gebruik te maken van een visueel middel (map). Men krijgt een dieper inzicht, waardoor je in staat bent om meer waarde toe te voegen en effectiever gaat communiceren.

Om het concept heel simpel te maken kan je een Empathy Map samenvatten in 2 vragen: 

• Met wie leven we mee?
• Wat willen we dat ze doen?

Regelmatig komt het voor dat een organisatie problemen en uitdagingen heeft, omdat de gebruiker, klant of doelgroep (nog) niet voldoende begrepen wordt. Het toepassen van een Empathy Map helpt je een goed beeld te schetsen van de persona aan de hand van een aantal vragen.

Een Empathy Map is niet alleen een operationeel of tactisch middel. Het is een strategisch instrument dat goed doordacht moet worden ingezet. Het helpt de organisatie om beter waarde toe te kunnen voegen.

De empathy map is ontwikkeld door Dave Grey met zijn team van XPLANE.

1. Doel van een Empathy Map

Het doel van een Empathy Map is dat men een persona of groep beter begrijpt en betere oplossingen kan bieden voor de problemen en uitdagingen die zij ervaren.

Als je namelijk de ‘wat’ en ‘wie’ weet ben je beter instaat om de ‘hoe’ te bepalen en kan je gerichter ontwikkelen. Het toepassen van een Empathy Map brengt dus een beter beeld van ‘de markt’.

Het visuele van de Empathy Map ondersteunt je om deze vragen op een goede manier te beantwoorden.

Een Empathy Map samenstellen is een teamactiviteit, want door meerdere inzichten bij elkaar te brengen creëer je namelijk een gezamenlijk en gedragen beeld van de persona. De visuele benadering zorgt ervoor dat aannames en hiaten in de gegevens zeer helder worden. Een bijkomend voordeel is dat de persona in dit proces veelal een naam krijgt, welke de communicatie in het team vergemakkelijkt.

2. Wat is een persona?

Stel een willekeurig team eens de vraag: ‘Wie is je klant?’ en daarna de vraag ‘Welke behoefte(n) heeft deze?’ Het zal je nauwelijks verrassen dat hier regelmatig totaal verschillende antwoorden volgen.

In een empathy map noemen ze degene met wie ze gaan meeleven de persona. Je herkent vast het begrip user persona, ook die kan een klantsegment of een groep vertegenwoordigen. In dit artikel wordt persona gehanteerd. Persona is namelijk afhankelijk van de gehanteerde definitie door het team. Het kan staan voor (type) klant, gebruiker, doelgroep, user, end-user etc.

De persona is het antwoord van de vraag: Met wie leven we mee? Het is dus gebruikelijk dat de persona een naam krijgt.

3. Design Thinking

Empathy Mapping is een element uit Design Thinking, en is gericht op doorlopen van een proces in een teamsessie.  Het is namelijk belangrijk dat je gezamenlijk weet wat gewenste en getoetste oplossingen van je klant zijn, anders blijven beslissingen over oplossingen op aannames berusten. 

Soms hoor je dat een Empathy Map vooral ingezet dient te worden bij het ontwikkelen van een nieuw product, daartoe is deze immers bedacht. Je zet deze tool in aan het begin van een ontwikkelproces en hou je deze ‘levend’ door deze continue bij te werken.

Wat je echter ook tegenkomt is dit instrument nog niet of lang geleden is ingezet. Dan kan het inzetten van deze tool veel nieuwe inzichten opleveren. Als je in een team merkt dat men regelmatig over de behoeften van een klant heeft, dan is het raadzaam om dit instrument (wederom) in te zetten.

4. Zien, zeggen, doen, horen, denken en voelen!

Zien, zeggen, doen, horen, denken en voelen! Dat zijn vragen waarmee het team de persona gaat beschrijven.

Laten we eerst even naar varianten kijken. Daar zijn een aantal secties samengevoegd. Het voordeel hiervan is dat men tijdens een sessie in één keer een paar secties combineert. Er zijn veel varianten hierop bedacht, maar de kapstok van ‘de zintuigen’ komen in alle varianten terug. In de afbeelding staat een variant die veel tegenkomt.

Een andere variant kiest om eerst de kern te bepalen, door op zoek te gaan naar de gevoelens en acties. Om daarna verder te gaan. Zie onderstaande afbeelding.

In dit artikel is gekozen voor het volgen van de Engelstalige Empathy Map Canvas van Dave Grey. Dit Empathy Model hanteert tegenwoordig 7 secties. Zie onderstaande afbeelding.

Eerst gaan we nog even terug naar de basis. De persona staat in het midden en daar wil je ‘alles’ van weten. Men beschrijft een persona door: zien, zeggen, doen, horen, denken en voelen te hanteren. Dit met het doel om een beter beeld te krijgen van de persona. Je wilt als team ‘in het hoofd’ van de persona kijken.

Het is dan interessant dat deze exercitie plaatsvindt om de persona te beschrijven, maar dat is niet genoeg. Je zoekt immers naar oplossingen waar de persona wat aan heeft. Dus worden ‘Pains and Gains’ toegevoegd, het makkelijkste te vertalen als frustraties en voordelen.

In veel varianten hanteert men voor het woord ‘voordelen’ het woord ‘verlangens’. Vervolgens vertaal je die weer naar de doelen (Goals). Pas dan heb je de ervaringen van de klant goed in kaart gebracht.

De 7 secties van de Empathy Map

De visuele Empathy Map hanteert 7 secties, het doel is dat een team alle secties gaat invullen. Dit gebeurt aan de hand van de volgende zeven hoofdvragen.

1. Met wie leven we mee?
2. Wat willen we dat ze (gaan) doen?
3. Wat ziet de Persona?
4. Wat zegt de Persona?
5. Wat doet de persona?
6. Wat hoort de persona
7. Wat denkt en voelt de persona? Waar zit de pijn? Wat is de winst of zijn de voordelen?

Voornoemde vragen behoor je allemaal verder uit te diepen. In vrijwel alle artikelen op internet krijg je dan 3 mogelijke vervolgvragen die je kunt stellen.

Een paar voorbeelden voor laatste vraag: Wat denkt en voelt de persona? Deze zou je kunnen verdiepen met de volgende vragen: Welke emoties voelt de persona? Wat beweegt de persona? en Wat zijn de dromen?

Dat is m.i. echter te kort door de bocht. Je maakt een Empathy Map, omdat zaken nog niet duidelijk zijn. En dat begint met het innemen van een ander startpunt. Dus start je met wat is!  En dat is op zich al een uitdaging.

Het vullen van de Empathy Map

In deze alinea wordt je eerst meegenomen in een andere kijk op het stellen van vragen tijdens de sessie. In een volgende alinea wordt het werkproces van een empathy map beschreven.

Dit artikel verstrekt veel steekwoorden die je helpen om de denkkaders van het team echt te verzetten. Je zult zelf moeten bepalen welke steekwoorden geschikt zijn en hoe de vraag vervolgens gesteld wordt.

In een aantal gevallen staan er een paar extra vragen, omdat deze regelmatig door een Agile Coach gesteld worden. Elke mapping is namelijk anders. Daarnaast bereid een onervaren team zich soms voor met een beperkt aantal voorbeeldvragen. Dan is het handig om de steekwoorden aan te bieden aan het team of ze in een vraagvorm te stellen. Vergeet echter niet om aan het team te vragen of er nog relevante zaken ontbreken.

In onderstaande beschrijving volgen we de nummers zoals deze in bovenstaande afbeelding staan.

1 & 2. Met wie leven we mee? Wat willen we dat ze (gaan) doen?

Zoals in de inleiding staat zijn er twee basisvragen te beantwoorden, Voor wie wordt deze map gemaakt? en Wat willen we wat ze gaan doen? als resultaat van deze exercitie. Dit staat niet voor niets in de bovenste 2 secties in de afbeelding.

De bedenkers van de map starten samen met de teams voorafgaand aan het starten met de kernactiviteit ‘het mappen’ met deze twee vragen. Dus als de inhoudelijke sessie start weet iedereen als WIE de persona is en WAT men wilt wat ze gaan doen. De timing van de eerste twee vragen zal echter per organisatie anders kunnen zijn.

Hiermee heb je doel en een aantal succescriteria van deze sessie op voorhand gedefinieerd. Dat zijn dus de eerste 2 vragen van de 7 secties van de Empathie Map.

Goede Start

Omdat een goede start dermate belangrijk is wordt dit eerst verder uitgediept. Want deze 2 kernvragen kan je ook als volgt beschrijven: Is men in staat om een Purpose te bepalen? Hoe definieer je deze en begrijpt iedereen deze? Een regelmatige gemaakte denkfout is dat men vooraf een perfecte purpose dient te hebben. In de kern gaat het echter om de vraag:

Heeft iedereen hetzelfde beeld van de persona en wat willen we dat ze (gaan) doen?

Wat je wilt bereiken is dat iedereen begrijpt wat de bedoeling is van deze Empathy Map exercitie. Hoewel het een hele leuke exercitie is, doe je deze activiteit met een doel. Zorg ervoor dat het doel voor de deelnemers duidelijk is.

Zoals aangegeven zijn deze vragen meestal voor de kernsessie al bekend. Als dit echter niet het geval is, stel je samen in de sessie eerst het doel vast. Vermoedelijk zal men dan op basis van de uitdaging een zeer interessante discussie hebben over wat de purpose nu precies moet zijn. Hoe dan ook, het doel dient beoordeelt en geaccepteerd te worden door het team.

Hanteer hier direct de juiste werkwijze om per hoofdvraag een open gesprek tot stand te brengen. Spreek met elkaar af men elkaar helpt met vragen als: waarom, wat, welke, waar, wanneer en hoe? Zie hiervoor ook de artikelen 5W en 5W2H.

TIP!

Het gaat om de persona! Het gesprek dient dus over de persona te gaan. De woordjes ‘ik’ en ‘wij’ zijn signalen dat er eigen mening geventileerd zou kunnen worden.

3. Wat ziet de persona?

Als je op zoek gaat naar wat de persona ziet, krijg je een beeld van de wereld waarin deze leeft.

Steekwoorden zien:

Kijk op de wereld, standpunten, meningen, esthetiek, percepties, cultuur, film, lezen, uitgaan, tv kijken, vooroordelen (lees het artikel over biases), via welke kanalen?

Mooie aanvullende vragen zijn: Zijn er trends die de persona beïnvloeden, Hoe verandert de wereld van de persona? Zijn er in de directe omgeving tendensen, waardoor de persona anders ‘moet’ kijken.

Als je horen en zien samenvoegt dan behoor je een sterk beeld te hebben de wereld van de persona. Je zou dit beeld moeten kunnen uitleggen aan een ander. Dit toets je door te vragen om de persona te beschrijven. Wat de persona hoort, ziet, ruikt etc.  Dit beeld is belangrijk voor de communicatie in het team.

4 & 5 Wat zegt en doet de persona?

Bewust zijn deze twee vragen nu samengevoegd. Vanzelfsprekend kan je gestructureerd elk punt behandelen, maar in de sessie zal elke vraag een vervolgvraag opleveren, waarbij men van de ene sectie naar de andere schiet. Het is van belang dat zo veel mogelijk inzichten (feiten) op de map terecht komen.

Zeggen en doen is vooral een kwestie van observeren van gedrag. Wat zegt en doet de persona? Dat dien je ruim te nemen, want stel je nou eens voor dat het gewenste resultaat wordt behaald. Probeer eens te ‘brainen’ over wat de persona zou kunnen zeggen of doen. Met ‘doen’ bedoel je ook (getoond) gedrag.

Steekwoorden zeggen en doen

Taal (bijv. ‘native’, maar kunnen meerdere vreemde talen zijn, maar ook dialect of straattaal etc.), maar vooral hoe ze taal gebruiken, terminologie, acties, gedrag, houding (w.o. lichamelijk), inspanning, toon, ergonomie, spreekt men positief of negatief, hoe ziet een gewone dag eruit?

Voor zeggen hanteer je minimaal de vragen: Wat vertelt de persona aan anderen? Hebben ze een kernboodschap?

Voor doen zijn er een paar mooie vragen: Waar besteedt de persona de meeste tijd aan? Wat heeft de hoogste prioriteit om te doen door de persona? Waar zou de persona de meeste tijd aan willen besteden?

Extra vraag voor het team: Zijn er verschillen tussen ‘zeggen en doen’  en ‘denken en voelen’? Als er namelijk sprake is van een spanningsveld geeft dit waardevolle inzichten.

6. Wat hoort de persona?

Een omgeving heeft invloed op de persona, dus wat deze hoort is belangrijk.

Steekwoorden horen:

Feedback, wat zeggen vrienden, wat zeggen leiders tegen de persona, wie heeft welke invloed, welke taal, opinies, toon (wijze, hoogte en volume), luistert naar…, via welke kanalen, omgeving, muziek, perceptie.

Stel minimaal de vraag: Wie zijn de grootste beïnvloeders?

Denk nog even na over de verschillen in horen, luisteren en actief luisteren.

7. Wat denkt en voelt de persona?

Hier ga je op zoek naar wat de persona nu echt denkt en voelt. Niet alleen de bewuste emoties, maar ook de onbewuste emoties. Ook kijk het team naar (ir)rationele gedachten.

Hoe denkt de gebruiker over de ideale oplossing voor de gestelde uitdaging? Wat voelen ze? Welke emoties tonen ze? Wat vrezen of wantrouwen ze? Hier beginnen we te kijken naar de emoties van de gebruiker, zowel bewuste als onbewuste, rationele en irrationele.

Steekwoorden denken en voelen:

Spiritualiteit, vertrouwen, opwinding, filosofie, dromen, hoop, vrees, angst, bezorgdheid, beweegredenen, emoties, conflicten, wat doet er toe, wat voelen ze etc.

Wat de persona droomt is vaak een mooie losmaker om te brainstormen. Denk ook eens na of de persona zich gedraagt als winnaar of slachtoffer.

Zonder direct te diep te willen graven, kan hier ook bepaald worden of er gedachten zijn die gekoppeld zijn aan een bepaald gedrag.

Zoals je in de afbeelding hebt gezien staan deze vragen in het hoofd van de persona. In deze sectie ga je dus met ‘pijn en winst’ bepalen wat voor de persona belangrijk is, waar ze om geven en hoe ‘voordeel of succes’ eruit ziet.

Steekwoorden Pijn

Denk hierbij aan: onzekerheden, uitdagingen, frustraties, problemen, vermijdingen, risico’s, obstakels etc.

Een paar mooie vragen zijn: Waar liggen ze wakker van? Wat al er éen ding verandert zou kunnen worden, wat zouden ze dan kiezen. Deze duale vraag beantwoord zowel pijn als voordeel.

Steekwoorden Voordelen

Denk hierbij aan: behoeften, plezier, wanneer is er voordeel of succes, hoe wordt dat gemeten, toekomstvisie, zijn er doelstellingen?

Een mooie vraag is: Voor wat zouden ze kiezen om bijna al hun tijd aan te besteden in een perfecte wereld?

Workshop Empathy Map

Deze alinea beschrijft een workshop Empathy Map. Dit is tevens een proces beschrijving en dus een goed handvat voor een workshop of teamsessie. Direct na het onderstaande stappenplan staat een inhoudelijke toelichting op en een theoretische verdieping van een aantal stappen.

A. Voorbereiding

1. Zijn de facts/onderzoeken beschikbaar? (Zie onderstaande uitgebreide toelichting).
2. Zijn er mogelijk verschillende persona? Gebruik de map om deze verder te definiëren!
3. Is een blanco Empathy Map aanwezig? Gebruikt men een whiteboard, brown paper of digitaal hulpmiddel?
4. Werkt men met (digitale) post-its? Men wil de ingebrachte items kunnen verschuiven.
5. Spreek af hoe je straks post-its gaat beoordelen op feit of aanname. Of dat verder onderzoek noodzakelijk is. Draag zorg voor een veilige omgeving. Benadruk het belang van feiten!

B. Start sessie – input

1. Is de scope, uitdaging, purpose voor iedereen bekend? Dit zal in veel gevallen voor de sessie al bepaald zijn, maar check of iedereen deze kent. Zo niet, dan start de sessie met het bepalen van de scope, uitdaging en purpose. (zie toelichting.)
2. Men start individueel met post-it plaatsen, daarna gezamenlijk in kleinere subteams. Zie toelichting.
3. Vraag of de informatie uit de al beschikbare onderzoeken voldoende zijn meegenomen.
4. Voeg opnieuw toe, laat de post-its (her)groeperen, discussieer en zorg dat het leuk is!
5. Pauze – laat het team afstand nemen van de map, geef het team de ruimte om los te laten.

C. Divergent en Convergent denken – Creatie

1. Beoordelen van wat er is en eventueel herzien (team).
2. Start met ideeën creatie.
3. Ga ideeën selecteren.
4. Maak een keuze.

Gebruik voor ‘creatie’ bij voorkeur ‘Divergent Thinking’ en ‘Convergent Thinking’. Binnenkort verschijnt hier een artikel over en dan staat hier een link.

D. Afronden

1. Bekijk de resultaten (team).
2. Gebruik de resultaten om eventueel de oorspronkelijk gedefinieerde uitdaging, purpose / briefing / doel aan te passen en/of aanvullend onderzoek in te plannen.
3. Maak actieplan!
4. Maak vervolgens afspraken over starten met het plan, over feedback vragen en blijvend aanpassen.
5. Vanzelfsprekend toets je nog even wat het team van deze sessie vond.

Korte aanvulling en toelichting op de workshop

Een aantal van voornoemde stappen in de workshop behoeft een verduidelijking en/of verdieping. 

1. Onderzoek en begrijpen

Er wordt even losjes aangestipt dat het meenemen van beschikbare onderzoeken belangrijk is. Stel eens de vraag: Wat is er allemaal aan onderzoek aanwezig? Het deel onderzoek en begrijpen staat voor:

• Wat weten we op basis van feiten?
• Wat denken we te weten? 
• Wat moeten we weten?

Deze 3 vragen worden nu verder verdiept.

Wat weten we op basis van feiten?

Wat is er allemaal aan onderzoek aanwezig? Denk hierbij aan:

• Context.
• Online-, offline-, kwalitatieve- en kwantitatieve onderzoeken.
• Observaties.
• Interviews met Persona.
• Testimonials.
• Social media.
• (Mee)luisteren op een verkooppunt.
• Demografische data.

Denken we te weten?

Helaas, we denken veel te vaak dat we het weten! Als je vraagt naar waar het op gebaseerd is blijkt het een aanname. Voorkom als team dat er aannames op de map terechtkomen.

Wat moeten we weten?

Wat we nog moeten weten komt met name uit de sessie. In de sessie zal vermoedelijk blijken dat er specifieke inzichten nog noodzakelijk zijn, waarvoor mogelijk vervolgonderzoek dient plaats te vinden.

Dit onderzoek zal echter door de toepassen van de Empathy Map veel gerichter kunnen plaatsvinden.

2. Het daadwerkelijke mappen.

Men start met het plaatsen van post-its, van wat men weet of meent te weten. De kern van voorgaande alinea was echter dat elke post-it die geplaatst is, getoetst wordt of het een feit of aanname is en/of verder onderzoek noodzakelijk is.

Het mappen vindt plaats zoals een brainstorm. Maak er een leuke activiteit van! Een activiteit waar post-its verschoven worden, samengewerkt, gelachen en gediscussieerd wordt.

3. Het generen van ideeën

Een onderdeel van het daadwerkelijke mappen, na heerlijk brainstormen en creatief spelen!

Gebruik hiervoor als methode bij voorkeur Divergent Thinking en Convergent Thinking. Binnenkort verschijnt hier een artikel over en zie je hier een link.

4. Afronden: creëer een cyclus

Vanzelfsprekend zorg je er voor dat het er goed uitziet, gereviseerd wordt, afstand wordt genomen en nogmaals gereviseerd wordt. Je checkt of de vervaardigde map gekoppeld kan worden aan andere mappen voor aanvullende inzichten.

Want na het ophalen van de input begint de analyse, men bepaalt de richting, maakt een plan die men vervolgens implementeert, een review, actie, feedback en nogmaals aanpassen. Kortom, het creëren van een cyclus

Tot slot

Empathy mapping biedt inzichten die tot nu toe onvoldoende zijn onderzocht en onbenut zijn gebleven. Er zijn meerdere varianten van de Empathy Map, toch beoogt elke map hetzelfde:

Dat men een persona beter begrijpt en betere oplossingen kan bieden voor de problemen en uitdagingen die zij ervaren.

Een belangrijk bijkomend voordeel voor een innoverende organisatie is dat men sneller kan handelen, omdat de discussie wie de persona is en wat deze wil al uitgebreid gevoerd is.

Je kunt je door Empathy Mapping veel beter focussen op het soort product, dienst of ervaring dat de persona waardevol zou kunnen vinden. En het toevoegen van waarde is het bestaansrecht van elke organisatie.

Het bericht Wat is een Empathy Map? verscheen eerst op agile4all.

Het Corporate Identity Model van Birkigt en Stadler geeft de relatie weer tussen de gewenste identiteit en het externe imago van een organisatie.

Het model beschrijft dat je als organisatie invloed kunt uitoefenen (kunt sturen) op jouw imago, door te sturen op persoonlijkheid (merkidentiteit van de organisatie). Dit model is een van de bekendste modellen van Corporate Identity.

Merkidentiteit beschrijven Birkigt en Stadler als de persoonlijkheid van een organisatie, waarbij het imago aangevuld dient te worden met gedrag, communicatie en symboliek.

Het model is bekend onder meerdere benamingen: Corporate Image Model, Corporate Identity Mix, CI mix, bedrijfsidentiteit, bedrijfspersoonlijkheid en imago model. Als je snel anderen wilt duidelijk maken welk model je bedoelt zeg je echter: ‘de kettingkast’.

Birgkigt en Stadler gebruiken namelijk slechts één afbeelding om hun gedachtegoed duidelijk te presenteren. Deze afbeelding volgt later in dit artikel, maar je begrijpt het al. Dit model lijkt op een fietsketting of kettingkast. Dat zie je in onderstaande afbeelding.

In dit artikel wordt eerst het model beschreven, tevens is er agile werkvorm om een globale analyse te faciliteren.

Het Corporate Identity of corporate image model

Een interessant feitje is dat Birkigt en Stadler in hun eigen taal (Duits) het woord Corporate niet gebruikten. In de Engelse vertaling is hierbij wellicht te veel nadruk op gelegd, want het woord ‘Corporate’ wordt immers ook gebruikt om grote organisaties te duiden. Het model kan echter ook toegepast worden bij kleinere organisaties.

Het Corporate Identity model is zeer eenvoudig te begrijpen, want het bestaat uit een beperkt aantal onderdelen. Waarbij het toekennen van een persoonlijkheid aan een organisatie een sleutelfunctie inneemt.

We vinden het tegenwoordig heel gewoon dat men een organisatie als een persoonlijkheid kan beschouwen, maar wist je al dat dit model hier een mooie bijdrage aan heeft geleverd?

Hoewel het model onder zowel Corporate Identity als Corporate Image benamingen bekend staan. Zijn het echter 2 verschillende ’tandwielen. Birkigt en Stadler stellen het volgende:

Corporate Identity beïnvloedt Corporate Image.

In onderstaande afbeelding is dit al duidelijk weergegeven:

Bekijk deze afbeelding ook eens als de tandwielen van een fiets, met een ketting die het grote en kleine tandblad in beweging brengt. Net als bij een fiets start je met vaart maken bij het grote tandblad. Corporate Identity. Er is een wisselwerking tussen beide tandwielen.

Doel van het Corporate Identity Model

Door een ander bewust(er) te maken van de persoonlijkheid van de organisatie (is een vorm van leren) kan je als organisatie een imago veranderen, waardoor de gepercipieerde identiteit (imago) van de ander kan gaan aansluiten bij de ambitie van de organisatie (gewenste imago).

Het model beschrijft dat je organisatie identiteit en imago met elkaar verbonden zijn en dat je door 3 elementen invloed kunt uitoefenen hoe men de persoonlijkheid van een organisatie ervaart en hoe men over een organisatie denkt.

Wil je graag als organisatie goed voor de dag komen, dan zal je een sterke bedrijfsidentiteit dienen te creëren. Dan onderneem je activiteiten om 3 elementen van de persoonlijkheid positief te laden: gedrag, symboliek en communicatie.

Zoals eerder omschreven zijn er vier verschillende componenten die de merkidentiteit vormen: persoonlijkheid, communicatie, gedrag en symboliek. Wij lichten de vier componenten hier verder toe.

Persoonlijkheid

Over persoonlijkheid bestaan heel veel verschillende theorieën. In dit model hebben we het specifiek over de persoonlijkheid van een organisatie.

Persoonlijkheid staat centraal in Corporate Identity. Birkigt en Stadler beschreven persoonlijkheid als volgt: ‘manifestierte Selbstverständnis des Unternehmens’.

Anders verwoord is dit de wijze waarop een organisatie (als persoonlijkheid of identiteit) reageert op prikkel van buiten het bedrijf. Dan hebben we niet over de te mooie voorstelling over wat men is, hoe men eigenlijk zou willen zijn of meent te zijn. Het gaat hier om het vaststellen van de werkelijke situatie. Wat gebeurt er nu eigenlijk echt op een prikkel van buitenaf?

Dit is erg belangrijk, want men dient namelijk exact te weten hoe men reageert op prikkels die van buiten het bedrijf komen. Alleen dan weet je waar je echt staat en kan je bepalen waar je naar toe wilt. In S-TM termen ‘De A’ en ‘De B’.

Wat heb je minimaal nodig om de persoonlijkheid van een organisatie te bepalen:

• Missie (waarom besta je?)
• Visie (waar wil je heen?)
• Cultuur (hoe reageert men echt?)
• Structuur (hoe is de organisatie ingericht?).

Persoonlijkheid bestaat echter niet slechts uit bovenstaande elementen. Je bepaald een persoonlijkheid mede door zijn/haar communicatie, gedrag en symboliek. Omdat ‘persoonlijkheid’ centraal staat in het model Corporate Identity dien je de ‘waarom-vraag’ te stellen. Volgens The Golden Circle van management goeroe Simon Sinek start het met de waarom-vraag.

Waarom heb je als management eigenlijk goed inzicht nodig in de persoonlijkheid van de organisatie?

Als je weet wie je bent, waar je staat en naar toe wilt kan je de organisatie op een wijze presenteren die exact aansluit je doelen. Alleen dan kan je de onderliggende elementen op de juiste manier inzetten. Want communicatie, symboliek en gedrag kunnen goed worden ingezet om jouw B te halen.

Wil je de persoonlijkheid van de organisatie beter tot zijn recht laten komen dan kan je volgens Birkigt en Stadler drie elementen beïnvloeden: communicatie, symboliek en gedrag. Deze worden nu beschreven.

1. Communicatie

Communicatie zijn alle visuele en verbale boodschappen die een organisatie communiceert met zijn stakeholders. Denk daarbij o.a. aan taal, taalgebruik, visuals, de manier van communiceren en zelfs kanaalkeuzes.

In de communicatiestrategie, gericht op stakeholders, kan je zeer eenvoudig jouw persoonlijkheid overbrengen. Communicatie is overigens zeer flexibel en kan dus ook nog zeer snel aangepast worden.

Het aandachtspunt is dus dat je de persoonlijkheid van de organisatie door je communicatie kunt voeden, maar dat je ook tegelijkertijd dient te realiseren dat een groot deel van de communicatie m.b.t. jouw organisatie niet alleen meer in eigen beheer is.

In deze theorie heeft men het over communicatie van en door de organisatie. Maar dat kan en zal ook ‘backfiren’ als je communcatie niet juist is. Social Media is uitermate geschikt om onjuiste boodschappen aan de kaak te stellen. Je dient als organisatie zeer goed te kunnen luisteren om vervolgens snel en adequaat te reageren.

Het is duidelijk dat van de 3 elementen is communicatie het gemakkelijkst is aan te passen. Bij symboliek wordt het al uitdagender.

2. Symboliek

Symboliek staat voor visuele herkenbaarheid. Het gemakkelijkste is om dan te starten met logo’s. Kan jij het logo van Nike tekenen? Hoe ziet het logo van Adidas eruit? Bijna als vanzelfsprekend ken je deze symbolieken.

Wat Birgkit en Stadler aangeven is dat alle communicatie in dezelfde (huis)stijl dient te worden ontworpen. Dit betreft dus alle non-verbale en visuele elementen zoals huisstijl, kleurgebruik, logo, typografie, gebruik van metaforen, en fotografie of illustraties.

Dit is van belang omdat symboliek herkenning en verbinding kan creëren. Stakeholders kunnen eerder een band opbouwen met jouw organisatie als je een sterke visuele identiteit hebt.

Voordelen symboliek

De voordelen zijn groot, de stakeholders herkennen jou als afzender. Weten wie je bent en staan daardoor eerder open voor jouw communicatie.

Nadelen symboliek

Symboliek kan verouderen of een ander hanteert een soortgelijke symboliek welk een negatieve associatie oproept of verwarrend is.

Daarnaast wordt het hanteren van een symboliek in de organisatie soms als negatief en te beperkend ervaren. In sommige organisaties gaat men zeer strikt om met de huisstijl. Sommige medewerkers ervaren dit fenomeen als iets negatief. Ze menen dat de symboliek dan te beperkend is. Overigens is dit ook een signaal dat medewerkers zich niet voldoende realiseren dat herkenning en verbinding met de organisatie van groot belang is.

Kortom, alle uitingen van een organisatie dienen de identiteit te ondersteunen. Het doel is namelijk dat men herkent dat dit jouw organisatie is. Symboliek is aan te passen, maar vraagt veel energie.

3. Gedrag

Birgkit en Stadler beschrijven gedrag als de wijze waarop de organisatie en de medewerkers handelen. Bij dit model is het belangrijk om te weten dat men gedrag beschouwt als het belangrijkste component in corporate identity.

Daadwerkelijk gedrag bepaalt immers hoe men een organisatie beoordeelt. De andere instrumenten (symboliek en communicatie) helpen je om De B te bereiken, maar het werkelijke gedrag is bepalend voor de persoonlijkheid. Daarnaast is gedrag direct te koppelen aan imago. Het leveren van een slechte service heeft direct invloed op het imago.

Gedrag kan in deze context zeer ruim geïnterpreteerd worden. Aan voorbeelden geen gebrek:

• Zijn afspraken daadwerkelijk afspraken?
• Hoe gaat men om met feedback?
• Hoe reageert men in een discussie?
• Vorm en inhoud van persoonlijk contact tot en met chat bots.
• Zijn prijsstellingen objectief en inzichtelijk?

Zoals bekend is gedrag minder gemakkelijk aan te passen. Terwijl het het belangrijkste element is in dit model. Als je meer wilt weten over gedrag, lees dan ook eens het artikel: Beïnvloeden van gedrag? De Roos van Leary!

Toetsen van de Corporate Identity

De eerder getoonde afbeelding laat het eigenlijk al zien. Je dient als vanzelfsprekend de onderdelen van de kettingbladen eerst goed in te vullen, maar als vervolgens de ketting er continue afloopt kom je niet vooruit. Dus dient de Corporate Identity te voldoen aan een aantal voorwaarden.

Deze voorwaarden worden aangeboden in de vorm van een aantal vragen die je kunt hanteren om te bepalen of de Corporate Identity sterk is. Verwacht echter niet dat het lijstje kan worden afgevinkt en ‘dan weer door’. Wat er vaak gebeurt dat juist door het stellen van de vragen het gesprek op gang komt.

• Sluit de Corporate Identity aan bij de kernactiviteiten van jouw organisatie?
• Sluit deze aan bij de gehele organisatie?
• Herken je de oorsprong van de organisatie?
• Is de Corporate Identity onderscheidend genoeg?
• Spreekt de Corporate Identity verschillende stakeholders aan?

Met het stellen van de vragen ben je er natuurlijk niet, maar het is een prima eerste toets om te bepalen waar je staat. Het gesprek, het praten en actief luisteren naar de verschillen en de overeenkomsten en de gehanteerde redenering geeft een vrij goede eerste indruk.

Wil je het echter gestructureerd aanpakken, dan ga je op zoek naar het verschil tussen de A (waar je staat) en de B (waar je na toe wilt). Dit is een gap-analyse. 

Gap-analyse

Deze theorie geeft aan dat persoonlijkheid en imago met elkaar in balans dienen te zijn. Want als je gepercipieerde identiteit (imago) niet overeenkomt met de (gewenste) identiteit heeft dat nadelige gevolgen voor de organisatie.

In de meeste gevallen is er afstand tussen de gewenste identiteit en het imago. Men noemt dit ‘onbalans’. Onbalans is samen te vatten als:

• Je blijkt niet te zijn, wie je beweert te zijn.
• Je vertelt niet goed genoeg wie je bent.

Onbalans kan je op vier manieren ‘managen’:

• Welke verandering is gewenst? Dit vraagt om leiderschap.
• Het veranderen van de inzichten van jouw medewerkers. Dit vraagt o.a. om een dialoog.
• Het veranderen van gedrag. Dit vraagt om een heldere B en change management.
• Veranderen van het beeld van andere stakeholders. Dit vraagt o.a. om een communicatie strategie

Mogelijke redenen onbalans

Veelvoorkomende redenen van onbalans is dat men in gedrag, communicatie en symboliek (op onderdelen) achterblijft of te veel vooruit loopt.

Wat je soms ziet is dat men intern, door het neerzetten van een nieuwe B, meent dat de nieuwe situatie al bijna bereikt is. Men loopt dan vooruit op wat er is. Want het hebben van de B (SOLL) betekent nog niet dat deze gerealiseerd is.

Het spreekt voor zich dat als je je anders voordoet dan je bent, je dit kunt proberen te managen, maar anderen daar uiteindelijk doorheen prikken. In een aantal gevallen doet de organisatie zich bewust anders voor dan men is. Soms kun je daar zelfs een etiket als ‘misleidend’ op plakken, door social media zal dit al snel zichtbaar zijn.

Agile werkvorm Corporate Identity

Hoe vlieg je Corporate Identity nu aan? Daar zijn heel veel methoden en boeken over geschreven, over elk aspect kan je eindeloos blijven lezen en praten. Je leest dan over ‘Ist’ en ‘Soll’, modellen met woorden als kerncompetenties of bijvoorbeeld het Brand Reputation Grid van Rik Riezebos.

Realiseer je dat het ontwikkelen van een Corporate Identity een vak is, een vakgebied waar je veel van dient te weten om succesvol te zijn.

Toch zijn er handvatten om ook dit agile aan te vliegen. De onderstaand werkvorm is niet toereikend voor een volledige strategie, maar helpt je als facilitator wel op weg (met een brainstorm) om de huidige identiteit, de gewenste identiteit en de confrontatie te begeleiden. Deze werkvorm is een eerste globale analyse, maar geeft je direct zeer veel inzichten.

Voor onderstaande brainstorm worden de hoofdlijnen beschreven, ervan uitgaand dat de facilitator voldoende ervaring heeft om deze werkvorm goed te begeleiden.

Brainstormsessie Corporate Identity

Uitnodiging, intro en opwarming worden hier niet beschreven. Dat dient wel plaats te vinden, maar zoals aangegeven nu direct door naar de kern.

1. Kenmerken ophalen, groeperen en selecteren.

Je haalt eerst op wat men van het bedrijf vindt en hoe men het aan anderen beschrijft.

Individueel Post-its met relevante kenmerken laten plaatsen, dit is een braindump. Je kunt dit maximeren door een maximum aantal kenmerken per persoon te benoemen. Let er even op dat bijvoorbeeld de Hippo niet het voortouw neemt.

Vervolgens ga je groeperen en laat je de deelnemers een selectie maken. Je kunt dit bijvoorbeeld doen door te dot-voten of een individuele top 8 te laten maken.

Als je een ervaren facilitator bent weet je hoe je dit bereikt, lees anders het uitgebreide artikel: 31 brainstormtips en ideeën.

Het advies is om maximaal 8 kenmerken over te houden. Deze 8 kenmerken staan niet los van elkaar, dit laat je zien door deze met een lijn te verbinden. Je zou hiervoor een stervorm kunnen hanteren.

2. Waarderen

Vermoedelijk heb je in de vorige stap 8 mooie woorden overgehouden. Voorbeelden hiervan zijn: integer, betrouwbaar, kwaliteit, sociaal, durf, klantgericht, innovatief, lage prijs etc.

Allemaal zeer waardevolle kenmerken voor de organisatie. En dat is heel mooi, maar wat is hier nu echt de onderliggende waarde van? Dat ga je bepalen. Je vraagt vervolgens om de huidige waarde te laten bepalen (IST) en de gewenste waarde te bepalen (SOLL). In S-TM termen de A en de B per kenmerk.

Hanteer hiertoe een 10-puntschaal met de ‘nul’ in het midden. Dus -10 tot en met +10.

3. Confrontatie

Je hebt nu voor elk kenmerk een A en een B. Dat is interessant, maar hoe ga je nu verder?

Laat een lijst tot stand komen waar de scores grafisch tot uiting komen. Door de kenmerken in een 10-puntschaal onder elkaar zetten geeft dit een heel mooi beeld. Vooral als de scores onder elkaar komen te staan.

Je ziet de A en de B en het verschil is direct zichtbaar.

Dan stimuleert de facilitator het gesprek over de het belang van de huidige A en de gewenste B, met de vraag hoe de B gerealiseerd kan worden. Stel als facilitator ook uitdagende waarom-vragen.

Soms is het verschil dermate groot dat de facilitator zou kunnen overwegen om een gemiddelde lijn te trekken. Dit om de discussie te vergemakkelijken. Voorbeeld van -5 naar + 8 leidt mogelijk tot een oneindige opsomming waarom het (nog) niet kan. Een hulpmiddel om de deelnemers vanuit een tussenstap denkend constructief te laten praten om alsnog wegen te vinden om de 8 te realiseren.

Zodra je dit overweegt is dit overigens ook meteen een signaal dat er mogelijk zaken nog niet besproken zijn. Bij de nadelen van deze methode lees je hier meer over.

4. Afsluiten

Deze werkvorm heeft een globale analyse gebracht en nu dienen er actiepunten te worden benoemd. De wijze van afsluiten van de brainstorm is aan team en facilitator, maar de vraag ‘hoe verder’ dient wel beantwoord te zijn. 

Mogelijke nadelen van deze brainstorm methode.

Bedrijfscultuur wordt mee- en ingebracht, met alle huidige sterkten en zwakten. Een aantal voorbeelden: de Hippo neemt het woord, er kunnen ‘onbespreekbare’ zaken zijn, vooringenomenheid. interne gerichtheid, matig of slecht inzicht wie de klant is en/of welke behoefte die heeft, geen kennis of verkeerd beeld over het imago etc.

Mogelijke voordelen van deze brainstorm methode.

De brainstorm is laagdrempelig, het is een methode waar iedereen aan kan bijdragen. De kenmerken en waarden worden inzichtelijk. In andere woorden, men maakt deze expliciet. Een aantal waarden of kenmerken kunnen conflicterend zijn. Het gesprek daarover kan nu plaatsvinden.

Men krijgt gezamenlijk een beeld waar de organisatie staat en naar toe wil. Dat geeft al heel veel inzicht en helpt bij prioritering van vraagstukken. Tot slot kan men de de huidige CI en toekomstige CI bespreken met de medewerkers.

Samenvatting

Het Corporate Identity Model van Birkigt en Stadler geeft de relatie weer tussen de gewenste identiteit en het externe imago van een organisatie. Het is een eenvoudig te begrijpen model en ‘de kettingkast’ spreekt erg tot de verbeelding.

Hoewel het model ogenschijnlijk erg eenvoudig is, komen er veel disciplines samen. Elk element in het model vraagt om veel kennis over de onderliggende onderdelen en inzicht/begrip in de werking van de totale set tandwielen en de ketting. Dat vraagt vaak om een goede facilitator van het proces.

Toch kan je als organisatie niet zonder, want:

Corporate identity beïnvloedt corporate image!

Zoals beschreven zal het aanpassen van gedrag veel aandacht vragen. Dan is het interessant om de volgende artikelen ook eens te lezen: Het ijsbergmodel van McClelland voor gedragsverandering of Wat is mentaliseren?

Het bericht Wat is het Corporate Identity Model van Birkigt en Stadler? verscheen eerst op agile4all.

Een overzicht van 180+ Cognitive Biases naar 4 categorieën en 21 gedragscomponenten. Met afbeeldingen en een verwijzing naar de beschrijving!

Iedereen kent meerdere cognitieve biases, toch zal je verrast kunnen zijn dat er 180+ biases zijn gedefinieerd en dit aantal nog steeds toeneemt. Vrijwel alle onderstaande 180+ biases zijn op basis van onderzoek tot stand gekomen.

De bronnen van onderstaande informatie zijn o.a: de Codex, Wikipedia en (wetenschappelijke) artikelen.

Waarom deze lijst met 180+ biases?

Omdat het interessant is! Als Agile Coach of facilitator neem je dingen waar en soms is het best uitdagend om te duiden wat je nu precies waarneemt. Met aannames kom je er in ieder geval niet. Actief luisteren, vragen stellen en/of omdenken helpt je verder, maar 180+ biases ‘weten’ is gewoon ontzettend fijn om in je rugzakje te hebben.

Derhalve is deze lijst samengesteld, het is namelijk interessant om te weten dat er 180+ biases zijn, dat je ze kunt rubriceren en vooral dat je ze daardoor gemakkelijker kunt herkennen.

Dit artikel vat 4 zeer uitgebreide artikelen samen, het is bedoeld om een bijna (maar nooit) volledig overzicht te krijgen van een enorme hoeveelheid aan biases.

180+ biases naar 4 categorieën

Als eerste het inzicht van de 4 categorieën. We verwijderen, bedenken, omzeilen en veranderen belangrijke feiten! We zijn minder rationeel dan we denken! Zie onderstaande afbeelding.

Wil je hier meer over lezen, lees dan het artikel: Wat is Cognitive Bias?

180+ biases naar 21 gedragscomponenten

Als tweede een overzicht van 180+ biases naar 21 gedragscomponenten, gekoppeld aan de categorie.

Zoals je in bovenstaande afbeelding kunt waarnemen is per categorie (met de klok mee) een oplopende nummering van 1 t/m 4 gehanteerd. Binnen een vak zie je een nummer per gedragscomponent.

Het handige is nu dat over 4 artikelen een oplopende nummering is gebruikt, zodat alle biases een uniek nummer krijgen. Waardoor jij sneller de juiste beschrijving van een specifiek cognitief vooroordeel kunt vinden.

6 artikelen over cognitive bias

Tot op heden zijn er 6 artikelen op agile4all.nl beschikbaar over het onderwerp cognitive bias :

Het basis artikel is: Wat is cognitive bias?

In de volgende 4 artikelen zijn de 21 gedragscomponenten incl. onderstaande 180+ biases beschreven:

• 42 Cognitive biases van Teveel informatie
• 63 Cognitive biases van Gebrek aan betekenis
• 47 Cognitive biases van De noodzaak om snel te handelen
• 31 Cognitive biases van Wat moet onthouden worden?

Het zesde artikel is Wat is de cognitive load theorie?, maar deze is niet opgenomen in onderstaande lijst.

180+ cognitive biases een (bijna) complete lijst

Als derde staat hieronder een lijst van 180+ biases. Elke bias is beschreven in een van de bovenstaande artikelen, maar kan echter ook verder uitgediept worden door zelf te Googlen.

Een aantal biases in onderstaande lijst zijn echter controversieel. Als dit bekend is staat het aangegeven in het desbetreffende artikel.

Deze lijst zal echter nooit compleet zijn, voortdurend worden nieuwe cognitive biases beschreven. Een voorbeeld hiervan is FOMO, Fear Of Missing Out. Deze staat bijvoorbeeld nog niet in de lijst, maar is echter wel beschreven in het basisartikel: Wat is cognitive bias?

Zoals aangegeven is dus per categorie een opsomming naar gedragscomponent en tevens de cognitive bias genummerd met een uniek nummer.

Toelichting en Tips

Een paar eenvoudige tips:

• In het Nederlands is Cognitive bias: Cognitief vooroordeel of – vooringenomenheid.
• Je kunt onderstaande lijst gebruiken om door te lopen, je kunt ook zoeken met Control+F (Microsoft) of Command+F (Apple).
• Er is sprake van consistent kleurgebruik. De kleur van een categorie in onderstaande lijst is gelijk aan de kleur in het desbetreffende artikel en de afbeelding.
• De Engelstalige benaming is overeenkomstig de Cognitive Codex.
• De Nederlandse vertaling is niet 100% adequaat, soms bestaat het begrip alleen in het Engels. De vertaling is met name bedoelt om ook te kunnen zoeken in het Nederlands.
• Vaak zijn er meerdere namen voor dezelfde bias, als deze bekend zijn staan ze in het desbetreffende artikel. Vind je een bias niet direct terug in onderstaande lijst, gebruik dan eventueel de zoekfunctie op de site.

Categorie 1. Cognitive Biases van Teveel informatie

Voor de volledige beschrijving lees je het artikel: Cognitive Biases van Teveel informatie

1.1 Informatie die al in je geheugen staat of vaak herhaald wordt, valt het ons eerder op. Iets wat recentelijk in het geheugen is geladen merken we ook eerder op. 12 biases:

1.1.1 Beschikbaarheid Heuristiek – Availability heuristic

1.1.2 Aandachtsbias – Attentional Bias

1.1.3 Illusoire waarheidseffect – illusory thruth effect

1.1.4 Loutere Blootstellingseffect – Mere exposure effect

1.1.5 Context Effect

1.1.6 Hulpmiddelen-afhankelijk vergeten – Cue dependent forgetting

1.1.7 Stemmings-Congruent Geheugen bias – Mood-Congruent memory bias

1.1.8 Frequentie Illusie – Frequency illusion

1.1.9 Baader-Meinhof Fenomeen – Baader-Meinhof Phenomenon

1.1.10 Empathie kloof – Empathy gap

1.1.11 Omissie Vooroordeel – Omission Bias

1.1.12 Basistarieffout – Base rate fallacy

1.2. Bizarre, grappige, visueel opvallende of antropomorfe dingen vallen meer op dan niet-bizarre of niet-zinvolle dingen. 6 biases:

1.2.1 Bizarheidseffect – Bizarreness effect

1.2.2 Humor Effect

1.2.3 Von Restorff Effect (Isolatie Effect)

1.2.4 Beeldsuperioriteitseffect – Picture superiority effect

1.2.5 Zelf-Relevantie Effect – Self-Reference Effect

1.2.6 Negativiteits vooroordeel – Negativity bias

1.3 Het valt ons op als er iets verandert. 8 biases:

1.3.1. Verankering – Anchoring

1.3.2 Conservatisme – Conservation

1.3.3 Contrast Effect

1.3.4 Distinctie Bias – Distinction effect

1.3.5 Focus Effect – Focusing effect

1.3.6 Framing Effect

1.3.7 Geld Illusie – Money illusion

1.3.8 Wet van Weber-Fechner – Weber-Fechner law

1.4 We worden aangetrokken tot details die onze eigen bestaande overtuigingen bevestigen. 13 biases:

1.4.1 Bevestigingsvooringenomenheid – Confirmation Bias

1.4.2 Congruentie Vooringenomenheid – Congruence bias

1.4.3 Rationalisatie na aankoop – Post-purchase rationalization

1.4.4 Keuze ondersteunende bias – Choice-support bias

1.4.5 Selectieve perceptie – selective perception

1.4.6 Waarnemer-Expectatie effect – Observer-expectancy effect

1.4.7 Experimentator Bias – Experimenter’s Bias

1.4.8 Waarnemer effect – Observer bias

1.4.9 Verwachtingen effect – Expectation Bias

1.4.10 Struisvogel Effect – Ostrich effect

1.4.11 Subjectieve Validatie – Subjective validation

1.4.12 Voortgezet Invloedseffect – Continued influence effect

1.4.13 Semmelweis Reflex

1.5 We merken gemakkelijker gebreken bij anderen op dan dat we stromingen bij onszelf opmerken. 3 biases:

1.5.1 Vooringenomen Blinde Vlek – Bias blind spot

1.5.2 Naïef Cynisme – Naïve Cynism

1.5.3 Naïef Realisme – Naïve Realism

Categorie 2. Gebrek aan betekenis

Voor een volledige beschrijving lees je het artikel: Cognitive biases van Gebrek aan betekenis

2.1 We hebben de neiging verhalen en patronen te vinden, zelfs als we naar schaarse gegevens kijken. 13 biases

2.1.1 Confabulatie – Confubulation:

2.1.2 Clustering Illusie – Clustering illusion

2.1.3 Ongevoeligheid voor steekproefgrootte – Intensitivity to sample size

2.1.4 Veronachtzaming van waarschijnlijkheid – Neglect of probability

2.1.5 Anekdotische drogreden – Anecdotal fallacy

2.1.6 Illusie van geldigheid – Illusion of validity

2.1.7 Premisse – Masked man fallacy

2.1.8 Recentheid illusie – Recency Illusion

2.1.9 Gokkersfout – Gamblers fallacy

2.1.10 Warme Hand denkfout – Hot Hand Fallacy

2.1.11 Illusoire Correlatie – Illusory correlation

2.1.12 Pareidolie – Pareidolia

2.1.13 Antropomorfisme – Anthropomorphism

2.2 Wij vullen karakters in op basis van stereotypen, algemeenheden en voorgeschiedenis. 12 biases

2.2.1 Groepsattributie fout – Group attribution error

2.2.2 Uiteindelijke Attributiefout – Ultimate attribution error:

2.2.3 Stereotypering – Stereotyping

2.2.4 Essentialisme – Essentialism

2.2.5 Functionele Vastheid – Functional fixedness

2.2.6 Moreel Geloofwaardigheidseffect – Moral credential effect:

2.2.7 Just-World Hypothese – Just-world hypothesis

2.2.8 Argument van de drogreden – Argument from fallacy

2.2.9 Autoriteitvooringenomenheid – Authority bias

2.2.10 Automatiseringsvooringenomenheid – Automation bias

2.2.11 Groepsdenken – Bandwagon Effect

2.2.12 Placebo Effect

2.3 We stellen ons dingen en mensen die we kennen of die ons dierbaar zijn voor als beter. 9 biases

2.3.1 Halo-effect

2.3.2 Vooringenomenheid binnen de groep – In-group bias

2.3.3 Niet hier uitgevonden of bedacht – Not invented here:

2.3.4 Interracial effect – Cross-Race Effect

2.3.5 Groepsaantrekkelijkheidseffect – Cheerleader Effect

2.3.6 Bekende Route Effect – Well-traveled road effect

2.3.7 Groepshomogeniteit vooroordeel – Out-Group Homogeneity Bias (Effect)

2.3.8 Reactieve devaluatie – Reactive devaluation

2.3.9 Positiviteitseffect – Positivity effect

2.4 We vereenvoudigen waarschijnlijkheden en getallen om er gemakkelijker over te kunnen denken. 9 biases

2.4.1 Mentaal boekhouden – Mental Accounting

2.4.2 Normaliteitsvooroordeel – Normalcy Bias

2.4.3 Magisch getal – Magic number Seven plus or minus 2

2.4.4 De wet van Murphy – Murphy’s Law

2.4.5 Subadditiviteitseffect – Subadditivity effect

2.4.6 Overlevingsvooroordeel – Survivorship bias

2.4.7 Nul-som vooroordeel – Zero sum bias

2.4.8 Denominatie-effect – Denomination Effect

2.4.9 Beroep op waarschijnlijkheidsfout – Appeal to probability fallacy

2.5 Wij denken dat we weten wat andere mensen denken. 6 biases

2.5.1 Vloek van Kennis – Course of knowledge

2.5.2 Illusie van Transparantie – Illusion of transparency

2.5.3 Spotlight Effect

2.5.4 Illusie van extern agentschap – illusion of external agency

2.5.5 Illusie van Asymmetrisch Inzicht – Illusion of asymmetric insight

2.5.6 Extrinsieke Incentive bias – Extrinsic Incentive Error (Vooroordeel)

2.6 We projecteren onze huidige denkwijze en veronderstellingen op het verleden en de toekomst. 14 biases

2.6.1 Wist-ik-toch-allang effect – Hindsight Bias

2.6.2 Uitkomst vooroordeel – Outcome Bias

2.6.3 Moreel geluk – Moral luck

2.6.4 Declinisme – Declinism

2.6.5 Telescopisch effect – Telescoping effect

2.6.6 Rose Retrospectie – Rosy retrospection

2.6.7 Impact Bias

2.6.8 Pessimisme Vooroordeel – Pessimism bias

2.6.9 Planningsfout – Planning Fallacy

2.6.10 Tijdbesparende vooringenomenheid – Time saving bias

2.6.11 Pro-innovatie Vooringenomenheid – Pro innovation bias

2.6.12 Projectie Vooringenomenheid – Projection bias

2.6.13 Terughoudendheid bias – Restraint bias

2.6.14 Zelfconsistentie bias – Self consistency bias

3. De noodzaak om snel te handelen

Voor een volledige beschrijving lees je het artikel: Cognitive biases van De noodzaak om snel te handelen.

3.1 Om te handelen moeten we erop vertrouwen dat we een impact kunnen hebben en het gevoel hebben dat wat we doen belangrijk is. 21 biases

3.1.1 Over-vertrouwen effect – Overconfidence effect

3.1.2 Sociale Wenselijkheid Vooringenomenheid – Social desirability bias

3.1.3 Derde-persoonseffect – Third-person effect

3.1.4 Valse consensus effect – False consensus effect

3.1.5 Hard-Makkelijk Effect – Hard Easy effect

3.1.6. Lake Wobegon Effect

3.1.7 Dunning-Kruger Effect

3.1.8 Egocentrische Neiging – Ego centric bias

3.1.10 Forer Effect

3.1.11 Barnum-effect

3.1.12 Eigenbelang Vooringenomenheid – Self-serving bias

3.1.13 Acteur-waarnemer Vooringenomenheid – Actor-observer bias

3.1.14 Illusie van controle – Illusion of control

3.1.15 Illusoire superioriteit – Illusory superiority

3.1.16 Fundamentele Attributionele Fout – Fundamental attribution error

3.1.17 Defensieve Attributie Hypothese – Defensive attribution Hypothese

3.1.18 Kenmerken bias – Trait ascription Bias

3.1.19 Inspanningsrechtvaardiging – Effort justification

3.1.20 Risico Compensatie – Risk compensation

3.1.21 Peltzman Effect

3.2 Om geconcentreerd te blijven, geven we de voorkeur aan het directe, herkenbare dingen in al aanwezige vormen. 3 biases.

3.2.1 Hyperbolisch verdisconteren – Hyperbolic discounting

3.2.2 Beroep op nieuwigheid – Appeal to novelty

3.2.3 Identificeerbaar Slachtoffer Effect – Identifiable victim effect

3.3 Om dingen gedaan te krijgen, hebben we de neiging om dingen waar we tijd en energie in hebben gestoken af te maken. 13 biases

3.3.1  Gedane kosten bias – Sunk Cost Fallacy

3.3.2 Irrationele Escalatie – Irrational escalation

3.3.3 Escalatie van Verbintenis – Escalation of commitment

3.3.4 Generatie Effect – Generation efect

3.3.5 Verliesaversie – Loss Aversion

3.3.6 IKEA Effect

3.3.8 Nul Risico Vooroordeel – Zero-risk bias

3.3.9 Dispositie-effect – Disposition effect

3.3.10 Pseudo-zekerheidseffect – Pseudocertainty effect

3.3.11 Verwerkings Moeilijkheid Effect – Processing difficulty effect

3.3.12  Afstotingsaversie – Endowment Effect

3.3.13 Backfire Effect:

3.4 Wij willen fouten vermijden, daarom streven wij naar behoud van autonomie en groepsstatus en vermijden wij onomkeerbare beslissingen – 6 biases

3.4.1 Systeem Rechtvaardiging: System justification

3.4.2 Omgekeerde Psychologie – Reverse psychology

3.4.3 Reactantie – Reactance

3.4.4 Decoy-effect (Asymmetrisch Dominantie Effect)

3.4.5 Sociale Vergelijkings Vooringenomenheid: Social comparison bias

3.4.6 Status Quo Bias

3.5 We verkiezen eenvoudig ogende opties en volledige informatie boven complexe, dubbelzinnige opties -10 biases

3.5.1 Ambiguïteitsbias – Ambiguity bias

3.5.2 Informatievooringenomenheid – Information bias

3.5.3 Overtuigingsvooroordeel – Belief bias

3.5.4 Rijm als Rede Effect – Rhyme as reason effect

3.5.5 Het fietsenhok effect – Bike-Shedding Effect

3.5.6 Wet van Parkinson van Trivialiteit – Law of Triviality

3.5.7 Delmore Effect

3.5.8 Conjunctie fout – Conjunction Fallacy

3.5.9 Occam’s Razor

3.5.10 Minder is beter effect – Less Is Better Effect

4. Wat moet onthouden worden?

Voor een volledige beschrijving lees je het artikel: Cognitive biases van Wat moet onthouden worden?

4.1    We bewerken en versterken sommige herinneringen achteraf – 6 biases

4.1.1 Misattributie van geheugen – Misattribution of memory

4.1.2 Bronverwarring – Source confusion

4.1.3 Cryptomnesia

4.1.4 Valse herinnering – False memory

4.1.5 Suggestibiliteit – Suggestibility

4.1.6 Gespreid leren – Spacing Effect

4.2    Wij gooien bijzonderheden weg om algemeenheden te vormen. – 6 biases

4.2.1 Impliciete associaties – Implicit associations

4.2.2 Impliciete Stereotypen – implicit stereotyping

4.2.3 Stereotypen -Stereotypical bias

4.2.4 Vooringenomen mening – Prejudice

4.2.5 Negativiteit bias – Negativity bias

4.2.6 Fading Affect Bias

4.3 We herleiden gebeurtenissen en brengen dit terug tot hun belangrijkste elementen. – 13 biases

4.3.1 Piek-eind regel – Peak-end rule

4.3.2 Nivellering en Verscherping – Leveling and sharpening

4.3.3 Misinformatie Effect – Misinformation effect

4.3.4 Seriële-positie-effect – Serial-Position Effect – Serial Recall Effect

4.3.5 Lijstlengte Effect – List-length effect

4.3.6 Duration effect

4.3.7 Modaliteit Effect – Modality effect

4.3.8 Geheugenremming – Memory inhibition

4.3.9 Primacy-effect

4.3.10 Recency Effect

4.3.11 Part-List Cueing effect

4.3.12 Seriële positie-effect – Serial position effect

4.3.13 Achtervoegsel effect – Suffix Effect

4.4 We slaan gebeurtenissen verschillend op, afhankelijk van hoe ze  werden ervaren – 6 biases

4.4.1 Niveaus van verwerkingseffect – Levels of processing effect

4.1.2 Mentale afwezigheid – Absent-Mindedness

4.1.3 Testeffect – Testing effect

4.1.4 Verminderende herinnering effect – Next-In-Line Effect

4.1.5 Google Effect

4.1.6 Op het puntje van mijn tong fenomeen – Tip of the tonque phenomenon

Samenvatting

Bovenstaande 180+ biases in één overzicht helpen je om snel naar een specifieke bias te zoeken, hieronder staat nogmaals de verwijzing naar de artikelen met een beschrijving:

• Het basis artikel: Wat is cognitive bias?
• 42 biases: Cognitive Biases van Teveel informatie
• 63 biases: Cognitive biases van Gebrek aan betekenis
• 47 biases: Cognitive biases van De noodzaak om snel te handelen
• 31 biases: Cognitive biases van Wat moet onthouden worden?

Eveneens interessant is het artikel: Wat is de cognitive load theorie?

Na het beschrijven van 180+ biases is de behoefte om nieuwe toe te voegen op dit moment niet zo groot. In een later stadium zullen toevoegingen wellicht plaatsvinden.

Het bericht 180+ Cognitive Biases verscheen eerst op agile4all.

In dit artikel zijn 31 cognitive biases beschreven van Wat moet onthouden worden? Biases die ontstaan omdat we voortdurend beslissen: onthouden of vergeten?

We moeten voortdurend kiezen wat we proberen te onthouden en wat we kunnen vergeten. Daarbij maken we zelfs keuzes die een eventueel vooroordeel versterken. We veranderen belangrijke feiten, waardoor men minder rationeel is dan men denkt. Dit is schadelijk voor het denkproces, want het systeem is vervolgens nog meer bevooroordeeld.

Beslissingen informeren onze mentale modellen van de wereld, echter kunnen we met de keuze van wat we willen onthouden schade toebrengen.

De Cognitive Biases Codex beschrijft ruim 180 verschillende biases. Om de ruime hoeveelheid biases te kunnen rangschikken heeft men 4 categorieën beschreven. Deze 4 categorieën zijn: informatie overload, gebrek aan betekenis, de noodzaak om snel te handelen en wat moet onthouden worden?

Alle 4 categorieën zijn beschreven in separate artikelen, de links hiervoor staan onderaan in dit artikel. In dit artikel worden 47 biases beschreven die gerelateerd zijn aan de noodzaak om snel te handelen. In onderstaande afbeelding wordt dit getoond ter herkenning.

Voor een algemene toelichting lees je eerst het artikel: Wat is cognitive bias?

Er sprake van een bijzondere nummering! Per categorie, gedragscomponent en bias zal er over meerdere artikelen een uniek nummer worden gebruikt. De redenen hiervoor zijn: zoekgemak en het kunnen toevoegen van nieuwe biases.

4. Wat moet onthouden worden?

We moeten voortdurend kiezen wat we proberen te onthouden en wat we kunnen vergeten. De ellende is dat we zelfs keuzes maken die een eventueel vooroordeel versterken. Dit is schadelijk voor het denkproces, want het systeem is vervolgens nog meer bevooroordeeld.

Door de snelheid en de keuze van wat we willen onthouden kunnen we schade toebrengen. Een goed voorbeeld hiervan is dat we de voorkeur hebben aan generalisaties boven specificaties. Bij veel details onthouden we datgene wat ons opvalt. Het aandachtspunt is dat we belangrijke feiten veranderen!

Hiervoor zijn de volgende 4 gedragscomponenten beschreven:

• We bewerken en versterken sommige herinneringen achteraf.
• Wij gooien bijzonderheden weg om algemeenheden te vormen.
• We herleiden gebeurtenissen en brengen dit terug tot hun belangrijkste elementen.
• We slaan gebeurtenissen verschillend op, afhankelijk van hoe ze werden ervaren.

Deze gedragscomponenten zijn echter niet goed of slecht te noemen. We hanteren short cuts omdat we zo geëvolueerd zijn. Het is echter handig om ze te herkennen, zodat je weet dat keuzes en beslissingen minder rationeel zijn dan je wellicht denkt.

De bronnen van onderstaande informatie zijn: de codex, wikipedia en (wetenschappelijke) artikelen.

4.1    We bewerken en versterken sommige herinneringen achteraf – 6 biases

4.1.1 Misattributie van geheugen – Misattribution of memory

Misattributie van geheugen is het vermogen om zich informatie correct te herinneren, maar zich te vergissen over de bron van die informatie. Omvat de volgende drie subeffecten: bronverwarring, cryptomnesia en valse herinnering.

4.1.2 Bronverwarring – Source confusion

Bronverwarring is een eigenschap die wordt gezien in de verslagen van verschillende mensen over dezelfde gebeurtenis nadat zij mensen over de situatie hebben horen spreken. Een voorbeeld hiervan is een getuige die een politieagent heeft horen zeggen dat hij een wapen had en die getuige later zegt dat hij het wapen heeft gezien, hoewel dat niet zo was. De bron van de herinnering is de getuigenis van de politieman, niet de eigenlijke waarneming.

4.1.3 Cryptomnesia

Cryptomnesie is de cognitive bias waarbij individuen geloven ten onrechte dat zij de oorspronkelijke voortbrengers van de gedachte zijn.

4.1.4 Valse herinnering – False memory

Valse herinneringen komen voor wanneer iemands identiteit en interpersoonlijke relaties sterk gecentreerd zijn rond een herinnering van een ervaring die niet werkelijk heeft plaatsgevonden.

Valse herinneringen zijn vaak het resultaat van leidende vragen in een therapeutische praktijk die Herstellende Geheugentherapie wordt genoemd. In deze praktijk brengen psychiaters hun patiënten vaak onder hypnose om onderdrukte herinneringen terug te halen. Dit kan schadelijk zijn, omdat de persoon zich herinneringen kan herinneren die nooit hebben plaatsgevonden.

4.1.5 Suggestibiliteit – Suggestibility

Suggestibiliteit is de eigenschap om geneigd te zijn de suggesties van anderen te aanvaarden en ernaar te handelen, waarbij valse maar aannemelijke informatie wordt gegeven en men de gaten in bepaalde herinneringen opvult met valse informatie wanneer men zich een scenario of moment herinnert.

Wanneer de proefpersoon herhaaldelijk iets is verteld over een gebeurtenis in het verleden, is zijn of haar herinnering aan die gebeurtenis in overeenstemming met de herhaalde boodschap.

Verwant: Misinformatie Effect, Vals Geheugen

4.1.6 Gespreid leren – Spacing Effect

Gespreid leren is het fenomeen waarbij het leereffect van ‘gespreid leren’ groter is wanneer het studeren wordt uitgespreid over de tijd, in tegenstelling tot het bestuderen van dezelfde hoeveelheid inhoud in één enkele sessie.

Ebbinghaus was een van de eerste onderzoekers die het gespreid-leren-effect beschreef.

4.2    Wij gooien bijzonderheden weg om algemeenheden te vormen. – 6 biases

4.2.1 Impliciete associaties – Implicit associations

Impliciete associaties is de automatische associatie van een persoon tussen mentale voorstellingen van objecten (concepten) in het geheugen.

Deze bias is controversieel omdat velen impliciete associaties zien als een associatie-algoritme en niet als een vooroordeel.

4.2.2 Impliciete Stereotypen – implicit stereotyping

Impliciete stereotypen is het onbewust toeschrijven van bepaalde kwaliteiten aan een lid van een bepaalde sociale groep.

Impliciete stereotypen worden beïnvloed door ervaring, en zijn gebaseerd op aangeleerde associaties tussen verschillende kwaliteiten en sociale categorieën, waaronder ras of geslacht.

De perceptie en het gedrag van personen kunnen worden beïnvloed door impliciete stereotypen, zelfs zonder dat de personen dit willen of zich hiervan bewust zijn.

4.2.3 Stereotypen -Stereotypical bias

Stereotypen beschrijft de bias waar men een vooroordeel heeft over een ding, persoon of groep. In vergelijking met een andere, op een manier die als oneerlijk wordt beschouwd.

Het is de manier waarop mensen (meestal negatieve) eigenschappen associeren met een specifieke groep mensen.

Het beschrijft dus de neiging om te generaliseren over een groep mensen. Uit snelheid is dit soms noodzakelijk, maar het kan ook onjuist zijn. Door stereotyperingen ontstaan vaak vooroordelen.

4.2.4 Vooringenomen mening – Prejudice

Prejudice beschrijft een ongunstige mening of een ongunstig gevoel, van tevoren gevormd of zonder kennis, gedachte of reden.

In andere woorden: een vooringenomen mening die niet gebaseerd is op rede of werkelijke ervaring. Een voorbeeld hiervan is: vooroordelen tegen mensen met een andere achtergrond.

4.2.5 Negativiteit bias – Negativity bias

Negativiteits bias is de opvatting dat, zelfs bij gelijke intensiteit, dingen van meer negatieve aard (bijv. onplezierige gedachten, emoties of sociale interacties of schadelijke/traumatische gebeurtenissen) een groter effect hebben op iemands psychologische toestand en processen dan neutrale of positieve dingen.

Gerelateerd. Verliesaversie

4.2.6 Fading Affect Bias:

Fading Affect Bias is een psychologisch fenomeen waarbij informatie of herinneringen over negatieve emoties de neiging heeft sneller te worden vergeten dan informatie die geassocieerd is met positieve of prettige emoties.

Deze bias is beter bekend als FAB. In het Nederlands zou je dit kunnen omschrijven als vooringenomenheid, maar dat is niet gebruikelijk.

4.3 We herleiden gebeurtenissen en brengen dit terug tot hun belangrijkste elementen. – 13 biases

4.3.1 Piek-eind regel – Peak-end rule

De bias Peak-end rule beschrijft dat mensen een ervaring grotendeels beoordelen basis van hoe ze zich voelden op het hoogtepunt (d.w.z. het meest intense punt) en op het einde ervan, in plaats van op basis van de totale som of het gemiddelde van elk moment van de ervaring. Dit effect treedt op ongeacht of de ervaring aangenaam of onaangenaam is.

4.3.2 Nivellering en Verscherping – Leveling and sharpening

Leveling (nivellering) treedt op wanneer je iets hoort of herinnert, en details laat vallen die niet passen in cognitieve categorieën en/of aannames.

Sharpening (verscherping) treedt op wanneer je iets hoort of herinnert, en details benadrukt die wel passen in cognitieve categorieën en/of aannames.

4.3.3 Misinformatie Effect – Misinformation effect

Misinformatie effect is het fenomeen dat de herinnering van een persoon aan episodische herinneringen minder nauwkeurig wordt door informatie na de gebeurtenis.

Verwant: Vals geheugen, Suggestibiliteit

4.3.4 Seriële-positie-effect – Serial-Position Effect – Serial Recall Effect

Seriële-positie-effect is de neiging van een persoon om zich de eerste en de laatste items van een reeks het best te herinneren, en de middelste items het slechtst.

Dit fenomeen is beschreven door de psycholoog Ebbinghaus, hij stelde vast dat de accuraatheid van onthouden van een lijst met items afhankelijk is van de positie in de lijst.

Ook beschreven als serial recall effect.

4.3.5 Lijstlengte Effect – List-length effect

Lijstlengte effect is de bevinding dat de herkenningsprestatie voor een korte lijst beter is dan die voor een lange lijst.

4.3.6 Duration effect

Deze bias staat in de lijst, maar is onder deze naam niet beschreven. Het vermoeden bestaat dat dit begrip verwijst naar leadtime and length bias. Een bias die veel in de geneeskunde terug te vinden is.

Zodra duration effect ‘gevonden’ is zal deze hier worden beschreven.

4.3.7 Modaliteit Effect – Modality effect

Het modaliteit effect is een term die wordt gebruikt om aan te geven hoe de prestaties van de leerling afhangen van de presentatiewijze van bestudeerde items.

4.3.8 Geheugenremming – Memory inhibition

Geheugen remming is de neiging om irrelevante informatie NIET te onthouden. Om zich iets te herinneren is het van essentieel belang niet alleen de relevante informatie te activeren, maar ook de irrelevante informatie te remmen.

Een voorbeeld: Iemand die zich probeert te herinneren waar hij zijn auto heeft geparkeerd, wil zich niet elke plaats herinneren waar hij ooit heeft geparkeerd.

Deze bias is controversieel. Het lijkt immers geen vooroordeel, velen zien dit als het verwerken van logische informatie.

4.3.9 Primacy-effect

Primacy effect is de neiging om informatie die als eerste wordt gepresenteerd, beter te onthouden dan informatie die later wordt gepresenteerd.

4.3.10 Recency Effect

Recency effect is het idee dat de meest recent gepresenteerde items of ervaringen het best herinnerd zullen worden.

Mensen zijn veel beter in staat zich de laatste getallen, cijfers of voorwerpen van een reeks te herinneren, ongeacht of deze visueel of auditief worden gepresenteerd. Dit effect wordt waarschijnlijker naarmate de reeks groter wordt dan onze kortetermijngeheugencapaciteit.

Interessant is dat er gesproken wordt over een Recency Effect en een Recency Effect bias. Waarbij onderscheid gemaakt zou kunnen worden door de vraag te stellen of er een keuze is.

Het recency effect zou namelijk ook door gemakszucht kunnen ontstaan. Men bedoelt hier cognitive ease: de voorkeur van een mens voor gemakkelijke en toegankelijke informatie. Dit om het inspannende denken, analyseren en beslissen te ontwijken.

Recency effect bias zou echter ook kunnen ontstaan door de beperkingen in de menselijke geheugencapaciteit.

Hoewel recency effect bias het beste de bias beschrijft is het advies is om als je deze bias waarneemt rekening te houden met beide mogelijkheden. Wat je echter ook regelmatig zult waarnemen is dat de frequency bias naar voren komt of een rol speelt.

4.3.11 Part-List Cueing effect

Part-list Cueing effect is het fenomeen waarbij het opnieuw tonen van een deel van het geleerde materiaal ter herinnering, de herinnering van het resterende materiaal kan schaden.

Onderzoek wijst uit dat als deelnemers een lijst met items bestuderen en een willekeurige selectie van de bestudeerde items ontvangen ter herinnering, dan belemmeren deze herinneringen vaak het terughalen van de overgebleven items.

4.3.12 Seriële positie-effect – Serial position effect

Het seriële positie-effect beschrijft hoe ons geheugen wordt beïnvloed door de positie van informatie in een reeks. De eerste en laatste items in een reeks onthouden we het beste en we vinden het moeilijker om de middelste items te onthouden.

4.3.13 Achtervoegsel effect – Suffix Effect

Het Suffix effect is de de selectieve verslechtering in het herinneren van de laatste items van een gesproken lijst wanneer de lijst gevolgd wordt door een overbodig of irrelevant spraakitem of achtervoegsel.

Men schrijf dit toe aan de fixatie op het einde van de lijst, zelfs als deze geen deel uitmaakt van de lijst.

4.4 We slaan gebeurtenissen verschillend op, afhankelijk van hoe ze  werden ervaren – 6 biases

4.4.1 Niveaus van verwerkingseffect – Levels of processing effect

Beschrijft het herinneren van stimuli als een functie van de diepte van mentale verwerking. Diepere niveaus van analyse produceren uitgebreidere, langduriger en sterkere geheugensporen dan ondiepe niveaus van analyse.

Gerelateerd. Verwerkings Moeilijkheid Effect

4.1.2 Mentale afwezigheid – Absent-Mindedness

Absent-mindendness is een heel herkenbare bias die je regelmatig tegenkomt in teamsessies, vergaderingen of in het klaslokaal. Want het beschrijft 3 verschillende oorzaken van mentale afweizheid waarbij de bekendste iemand die verstrooid is beschrijft daardoor vaak dingen vergeet of heeft geen aandacht heeft voor wat er in zijn omgeving gebeurt omdat hij aan andere dingen kent.

De letterlijk definitie is van deze bias is: een mentale toestand waarbij de proefpersoon een laag niveau van aandacht ervaart en vaak wordt afgeleid. Het kan drie verschillende oorzaken hebben:

• Een laag niveau van aandacht (blanking of zoning out).
• Intense aandacht voor één enkel aandachtsobject (hyperfocus), waardoor iemand zich niet meer bewust is van de gebeurtenissen rondom de persoon.
• Ongerechtvaardigde afleiding van de aandacht van het voorwerp van aandacht door irrelevante gedachten of omgevingsgebeurtenissen.

4.1.3 Testeffect – Testing effect

Het testeffect is de bevinding dat het langetermijngeheugen toeneemt wanneer een deel van de leerperiode wordt gewijd aan het ophalen van de te onthouden informatie door middel van testen met de juiste feedback.

Ook: Retrieval Practice, Practice Testing, Test-Enhanced Learning

4.1.4 Verminderende herinnering effect – Next-In-Line Effect

Het verschijnsel dat mensen zich geen informatie kunnen herinneren over gebeurtenissen die onmiddellijk voorafgaan aan hun beurt om op te treden.

In een experiment in 1973 ontdekte Brenner in een experiment dat een groep deelnemers aan een ronde tafelsessie die als opdracht had om de beurt een woord voor te lezen en zoveel mogelijk woorden te herinneren na een aantal rondes een ander herinneringseffect te hebben.

Naast het Von Restorff-effect (zelf voorgelezen) bleek dat de woorden die werden voorgelezen voor zij zelf aan de beurt om hun woord voor te lezen waren het slechts onthouden werden.

Men neemt aan dat dit effect toe te schrijven is aan zowel afleiding als retrograde geheugenverlies

Zie ook publiekseffect.

4.1.5 Google Effect

Het Google effect is de neiging om informatie te vergeten die gemakkelijk online kan worden gevonden met behulp van internetzoekmachines zoals Google.

Volgens de eerste studie over het Google-effect zijn mensen minder geneigd zich bepaalde details te herinneren waarvan ze denken dat ze online te vinden zijn.

4.1.6 Op het puntje van mijn tong fenomeen – Tip of the tonque phenomenon

Het fenomeen van het niet kunnen terughalen van een woord uit het geheugen, gecombineerd met een gedeeltelijke herinnering en het gevoel dat het terughalen aanstaande is.

Vaak weet je wel wat je wilt zeggen, maar de verbinding komt niet tot stand. Woorden en betekenissen bestaan uit het ophalen van de inhoud, de vorm en de juiste klank. In je hersenen zijn echter zwakkere en sterkere verbindingen. Bij dit fenomeen is de verbinding met de vorm even kwijt, doordat je hersenen vanwege een zwakke verbinding een ‘andere’ afslag heeft genomen.

Woorden die je niet vaak gebruikt kennen vaak een zwakke verbinding en liggen daardoor vaker op ‘het puntje van je tong’.

Samenvatting

In dit artikel zijn 31 cognitive biases beschreven, die volgens de Cognitive Bias Codex die behoren bij: Wat moet onthouden worden?

We moeten voortdurend kiezen wat we proberen te onthouden en wat we kunnen vergeten. De ellende is dat we zelfs keuzes maken die een eventueel vooroordeel versterken. Dit is schadelijk voor het denkproces, want het systeem is vervolgens nog meer bevooroordeeld.

Door de snelheid en de keuze van wat we willen onthouden kunnen we schade toebrengen. Een goed voorbeeld hiervan is dat we de voorkeur hebben aan generalisaties boven specificaties. Bij veel details onthouden we datgene wat ons opvalt. Het aandachtspunt is derhalve dat we belangrijke feiten veranderen!

Dit is samengevat in 4 gedragscomponenten, deze staan in bovenstaande afbeelding.

Als je deze biases in jouw omgeving tegenkomt, herken je ze wellicht. Dat is handig, want o.b.v. deze biases weet je nu dat keuzes en beslissingen minder rationeel zijn dan je wellicht dacht.

Tot slot

Alle 180+ biases van de Codex zijn beschreven in de volgende artikelen:

• Het basis artikel: Wat is cognitive bias?
• 42 Cognitive biases van Teveel informatie.
• 63 Cognitive biases van Gebrek aan betekenis.
• 47 Cognitive biases van de Noodzaak om snel te handelen.
• 31 Cognitive biases behorend bij Wat moet onthouden worden? Dit artikel.

Eveneens interessant is het artikel Wat is de cognitive load theorie?

Het bericht Cognitive biases van Wat moet onthouden worden? verscheen eerst op agile4all.

In dit artikel worden 47 cognitive biases beschreven die behoren bij de noodzaak om snel te handelen. We omzeilen belangrijke feiten, waardoor men minder rationeel is dan men denkt.

De noodzaak om snel te handelen kan van levensbelang zijn. Als mens hebben we geleerd om snel te beslissen, maar we vullen daarbij gaten op! We voegen details en veronderstellingen toe, die er niet zijn.

De Cognitive Biases Codex beschrijft ruim 180 verschillende biases. Om de ruime hoeveelheid biases te kunnen rangschikken heeft men 4 categorieën beschreven. Deze 4 categorieën zijn: informatie overload, gebrek aan betekenis, de noodzaak om snel te handelen en wat moet onthouden worden?

Alle 4 categorieën zijn beschreven in separate artikelen, de links hiervoor staan onderaan in dit artikel. In dit artikel worden 47 biases beschreven die gerelateerd zijn aan de noodzaak om snel te handelen. In onderstaande afbeelding wordt dit getoond ter herkenning.

Voor een algemene toelichting lees je eerst het artikel: Wat is cognitive bias?

Er sprake van een bijzondere nummering! Per categorie, gedragscomponent en bias zal er over meerdere artikelen een uniek nummer worden gebruikt. De redenen hiervoor zijn: zoekgemak en het kunnen toevoegen van nieuwe biases. Dit artikel start met nummer 3, zie bovenstaande afbeelding.

3. De noodzaak om snel te handelen

De noodzaak om snel te handelen kan van levensbelang zijn. Als mens hebben we geleerd om snel te beslissen op basis van ‘het verhaal’. Verhalen worden snelle beslissingen, maar we vullen daarbij gaten op!

• Snelle beslissingen kunnen echter ernstige consequenties hebben. Sommige van de snelle reacties en beslissingen die we nemen zijn zelfs oneerlijk, egoïstisch en contraproductief.
• Dit is samen te vatten in de onderstaande 5 gedragscomponenten:
• Om te handelen moeten we erop vertrouwen dat we een impact kunnen hebben en het gevoel hebben dat wat we doen belangrijk is.
• We willen geconcentreerd blijven, we geven de voorkeur aan het directe, relateerbare ding voor ons.
• Om dingen gedaan te krijgen, hebben we de neiging om dingen waar we tijd en energie in hebben gestoken af te maken.
• Wij willen fouten vermijden, daarom streven wij naar behoud van autonomie en groepsstatus en vermijden wij onomkeerbare beslissingen
• We verkiezen eenvoudig ogende opties en volledige informatie boven complexe, dubbelzinnige opties.

Deze gedragscomponenten zijn echter niet goed of slecht te noemen. We hanteren short cuts omdat we zo geëvolueerd zijn. Het is echter handig om ze te herkennen, zodat je weet dat keuzes en beslissingen minder rationeel zijn dan je wellicht denkt.

De bronnen van onderstaande informatie zijn: de codex, wikipedia en (wetenschappelijke) artikelen.

3.1 Om te handelen moeten we erop vertrouwen dat we een impact kunnen hebben en het gevoel hebben dat wat we doen belangrijk is. 21 biases

3.1.1 Over-vertrouwen effect – Overconfidence effect

Over-Vertrouwen effect is een bewezen vertekening waarbij het subjectieve vertrouwen van een persoon in zijn of haar oordelen betrouwbaar groter is dan de objectieve juistheid van die oordelen, vooral wanneer het vertrouwen relatief groot is.

3.1.2 Sociale Wenselijkheid Vooringenomenheid – Social desirability bias:

Sociale wenselijkheid bias is een soort antwoordvooringenomenheid die de neiging van enquêterespondenten is om vragen te beantwoorden op een manier die door anderen gunstig zal worden beoordeeld. Het kan de vorm aannemen van het overrapporteren van “goed gedrag” of het onderrapporteren van “slecht”, of ongewenst gedrag.

3.1.3 Derde-persoonseffect – Third-person effect:

Het derde-persoonseffect: Mensen hebben de neiging om waar te nemen dat massamediaboodschappen een groter effect hebben op anderen dan op henzelf.

Het derde-persoonseffect manifesteert zich door een overschatting door een individu van het effect van een massaal gecommuniceerde boodschap op de gegeneraliseerde ander, of een onderschatting van het effect van een massaal boodschap op zichzelf.

3.1.4 Valse consensus effect – False consensus effect

Valse consensus effect beschrijft dat mensen de neiging hebben te overschatten in hoeverre hun meningen, overtuigingen, voorkeuren, waarden en gewoonten normaal en typisch zijn voor die van anderen (d.w.z. dat anderen ook op dezelfde manier denken als zij).

Deze cognitieve vooringenomenheid leidt tot de perceptie van een consensus die niet bestaat; een “valse consensus”.

3.1.5 Hard-Makkelijk Effect – Hard Easy effect:

Hard-Makkelijk effect is de neiging om de waarschijnlijkheid van succes bij een als moeilijk ervaren taak te overschatten en de waarschijnlijkheid van succes bij een als gemakkelijk ervaren taak te onderschatten.

Het hard-makkelijk effect doet zich bijvoorbeeld voor wanneer personen een zekere mate van ondervertrouwen vertonen bij het beantwoorden van betrekkelijk gemakkelijke vragen en een zekere mate van oververtrouwen bij het beantwoorden van betrekkelijk moeilijke vragen.

3.1.6. Lake Wobegon Effect

Het Lake Wobegon Effect is een andere benaming voor Illusory Superiority. Een cognitieve bias waarbij een persoon zijn of haar eigen kwaliteiten en bekwaamheden overschat, in verhouding tot dezelfde kwaliteiten en bekwaamheden van andere personen.

Het Lake Wobegon Effect is als benaming slechts beperkt bekend buiten de VS. Het is namelijk genoemd naar het fictieve stadje van schrijver en humorist Garrison Keillor waar ‘alle kinderen bovengemiddeld goed zijn’. Dit fenomeen is voor ons heel herkenbaar aan het volgende voorbeeld: ‘als de Cito-toets uitkomsten worden verwacht’.

Andere benamingen: Illusory Superiority, Above-Average Effect, Superiority Bias, Leniency Error, Sense of Relative Superiority, Primus Inter Pares Effect.

Verwant hieraan is het Dunning-Kruger Effect

3.1.7 Dunning-Kruger Effect:

Het Dunning-Kruger Effect is een cognitieve bias, waarbij personen van lage bekwaamheid lijden aan Illusory Superiority, wanneer zij hun cognitieve bekwaamheid ten onrechte groter achten dan zij is.

De cognitieve vooringenomenheid van illusoire superioriteit vloeit voort uit het metacognitieve onvermogen van laagbegaafden om hun eigen onbekwaamheid in te zien. Zonder het zelfbewustzijn van rnetacognitionr kunnen mensen met een lage bekwaamheid hun werkelijke bekwaamheid of onbekwaamheid niet objectief beoordelen.

Gerelateerd. Lake Wobegan Effect

3.1.8 Egocentrische Neiging – Ego centric bias:

De Egocentrische neiging is de neiging om te zwaar te vertrouwen op het eigen perspectief en/of een hogere dunk van zichzelf te hebben dan de werkelijkheid.

3.1.9 Optimisme Vooroordeel – Optimism bias:

Het optimisme vooroordeel is een cognitieve bias die een persoon doet geloven dat hij minder risico loopt om een negatieve gebeurtenis mee te maken in vergelijking met anderen.

3.1.10 Forer Effect

Het Forer-effect, ook barnum-effect genoemd. Het betreft de neiging van mensen om vage en algemeen geldende uitspraken over de eigen persoon te accepteren als rake en typerende omschrijving. Dit zonder zich te realiseren dat diezelfde omschrijving voor bijna iedereen opgaat.

Zie ook Barnum-effect.

3.1.11 Barnum-effect

Het Barnum-effect is een veel voorkomend psychologisch verschijnsel waarbij personen een hoge nauwkeurigheid geven aan beschrijvingen van hun persoonlijkheid die zogenaamd specifiek op hen zijn toegesneden, maar die in feite vaag en algemeen genoeg zijn om op een breed scala van mensen van toepassing te zijn.

Gerelateerd. Subjectieve Validatie (Persoonlijk Validatie Effect)

3.1.12 Eigenbelang Vooringenomenheid – Self-serving bias:

Eigenbelang bias is elk cognitief of perceptueel proces dat wordt vervormd door de behoefte om het gevoel van eigenwaarde te handhaven en te vergroten, of de neiging om zichzelf op een te gunstige manier waar te nemen. Het is de overtuiging dat mensen geneigd zijn succes toe te schrijven aan hun eigen bekwaamheden en inspanningen, maar mislukking toeschrijven aan externe factoren.

Voorbeeld. Een student die het behalen van een goed cijfer voor een examen toeschrijft aan zijn eigen intelligentie en voorbereiding, maar het behalen van een slecht cijfer toeschrijft aan de leraar of oneerlijke testvragen.

3.1.13 Acteur-waarnemer Vooringenomenheid – Actor-observer bias:

Acteur-waarnemer Vooringenomenheid: Wanneer mensen hun eigen gedrag beoordelen, en zij zijn de actor, zullen zij eerder hun acties toeschrijven aan de specifieke situatie dan aan een generalisatie over hun persoonlijkheid. Maar wanneer een waarnemer het gedrag van een andere persoon (de acteur) verklaart, zullen zij dit gedrag eerder toeschrijven aan de algemene aanleg van de acteur dan aan situationele factoren.

Verwant. Uiteindelijke Attributiefout, Fundamentele Attributiefout, Positiviteitseffect

3.1.14 Illusie van controle – Illusion of control:

Illusie van controle is de neiging van mensen om hun vermogen te overschatten om gebeurtenissen te controleren die zij aantoonbaar niet beïnvloeden.

3.1.15 Illusoire superioriteit – Illusory superiority

Illusoire superioriteit is een cognitieve bias die mensen ertoe brengt hun positieve kwaliteiten en bekwaamheden te overschatten en hun negatieve kwaliteiten te onderschatten, in vergelijking met anderen.

Illusoire superioriteit wordt vaak ook het bovengemiddelde effect genoemd. Andere termen zijn superioriteitsvooroordeel, mildheidsfout, gevoel van relatieve superioriteit, het primus inter pares effect en het Lake Wobegon effect.

3.1.16 Fundamentele Attributionele Fout – Fundamental attribution error

Fundamentele Attributionele Fout: De bewering dat, in tegenstelling tot interpretaties van hun eigen gedrag, mensen ten onrechte de nadruk leggen op interne kenmerken van de agent (karakter of intentie) in plaats van externe factoren, bij het verklaren van het gedrag van anderen. Het effect kan worden omschreven als “de neiging om te geloven dat wat mensen doen weerspiegelt wie zij zijn”. Gerelateerd. Attributiefout, Actor-waarnemer bias, Positiviteitseffect

3.1.17 Defensieve Attributie Hypothese – Defensive attribution Hypothese:

Defensieve Attributie Hypothese is een reeks overtuigingen die gebruikt worden als schild tegen de vrees dat men het slachtoffer of de oorzaak zal zijn van een ernstige calamiteit.

Attributies van schuld aan het slachtoffer zullen afnemen naarmate de waarnemer meer gelijkenis vertoont met de persoon en/of situatie betrokken bij het ongeval. Door iemand of iets anders dan het slachtoffer de schuld te geven, kan de waarnemer geloven dat het ongeval niet de schuld van het slachtoffer was of dat het niet louter toeval was; geen van beide zijn psychologisch aanvaardbare conclusies vanwege de gelijkenis tussen waarnemer en slachtoffer.

Het gebruik van defensieve attributies wordt beschouwd als een cognitieve bias omdat een individu zijn overtuigingen over een situatie zal veranderen op basis van zijn psychologische motieven in plaats van de werkelijke kenmerken van de situatie.

Voorbeeld. Vaak, in het geval van een vrouw die niet verkracht is en hoort over de verkrachting van een andere vrouw, zijn de meest voorkomende reacties,

Ze moet provocerende kleding hebben gedragen”, of “Ze liep waarschijnlijk ’s avonds laat in een slordig deel van de stad”. Deze toeschrijvingen van causaliteit aan iets anders dan het slachtoffer of aan willekeurig toeval dienen om de waarnemer ervan te weerhouden te erkennen dat hij zelf het slachtoffer van een soortgelijke ramp zou kunnen zijn.

3.1.18 Kenmerken bias – Trait ascription Bias:

(Persoons) Kenmerk bias is de neiging van mensen om zichzelf te beschouwen als vrij veranderlijk in termen van persoonlijkheid, gedrag en stemming, terwijl zij anderen beschouwen als veel voorspelbaarder in hun persoonlijke kenmerken in verschillende situaties.

Volgens deze bias denk jij dat anderen een heel leuk en gevarieerd leven hebben met veel vrienden, afwisseling en plezier. Je eigen leven is in vergelijking dan mogelijk saai. Als je echter objectief gaat vergelijken ontdek je dat ook jouw leven vrij gevarieerd is.

Gerelateerd. Fundamentele Attributiefout

3.1.19 Inspanningsrechtvaardiging – Effort justification:

Inspanningsrechtvaardiging is de neiging van mensen om een grotere waarde (groter dan de objectieve waarde) toe te kennen aan een uitkomst waarvoor zij moeite hebben moeten doen om die te verkrijgen of te bereiken.

Bij rechtvaardiging van inspanning is er een dissonantie tussen de hoeveelheid inspanning die men zich getroost om een doel te bereiken of een taak te voltooien (veel inspanning staat gelijk aan veel “kosten”) en de subjectieve beloning voor die inspanning (lager dan verwacht voor zo’n inspanning). Door iemands houding of subjectieve waarde van het doel aan te passen en te verhogen, wordt deze dissonantie opgelost.

3.1.20 Risico Compensatie – Risk compensation:

Risico Compensatie staat voor een theorie die suggereert dat mensen hun gedrag aanpassen aan het waargenomen risiconiveau: ze worden voorzichtiger als ze een groter risico ervaren en minder voorzichtig als ze zich meer beschermd voelen.

Voorbeeld. Men heeft vastgesteld dat automobilisten sneller rijden wanneer zij veiligheidsgordels dragen en dichter bij de voorligger rijden wanneer de voertuigen zijn uitgerust met antiblokkeerremmen. Voorbeeld. Regel#2 van Booth: Hoe veiliger de uitrusting voor parachutespringen wordt, hoe meer risico’s parachutisten zullen nemen om het sterftecijfer constant te houden”.

Verwant. Peltzman Effect

3.1.21 Peltzman Effect

Het Peltzman Effect beschrijft de afname van de voorspelde baten van regelgeving die de veiligheid beoogt te vergroten, als gevolg van risicocompensatie. Empirisch onderzoek heeft aangetoond dat dit effect in vele contexten bestaat, maar dat het over het algemeen minder dan de helft van de gewenste toename van het veiligheidsvoordeel compenseert.

Gerelateerd. Risicocompensatie

3.2 Om geconcentreerd te blijven, geven we de voorkeur aan het directe, herkenbare dingen in al aanwezige vormen. 3 biases.

3.2.1 Hyperbolisch verdisconteren – Hyperbolic discounting:

Hyperbolisch verdisconteren is als volgt te beschrijven: gegeven twee vergelijkbare beloningen, tonen mensen een voorkeur voor een beloning die eerder komt dan later. Men zegt dat mensen de waarde van de latere beloning verdisconteren met een factor die toeneemt met de lengte van de vertraging.

Volgens hyperbolische discontering daalt de waardering relatief snel voor eerdere vertragingsperioden (zoals nu tot een week), maar daalt dan langzamer voor langere vertragingsperioden (bijvoorbeeld meer dan een week). Bijvoorbeeld, in een studie zeiden proefpersonen dat zij geen voorkeur zouden hebben tussen het onmiddellijk ontvangen van $15 of $30 na 3 maanden, $60 na 1 jaar, of $100 na 3 jaar.

3.2.2 Beroep op nieuwigheid – Appeal to novelty

Beroep op nieuwigheid is een denkfout waarbij men voorbarig beweert dat een idee of voorstel juist of superieur is, uitsluitend omdat het nieuw en modern is. (Argumentum Ad Novitatem):

3.2.3 Identificeerbaar Slachtoffer Effect – Identifiable victim effect:

Identificeerbaar Slachtoffer Effect is de tendens van individuen om meer hulp te bieden wanneer een specifiek identificeerbaar persoon (“slachtoffer”) in moeilijkheden wordt waargenomen, in vergelijking met een grote vaag gedefinieerde groep met dezelfde behoefte.

Het effect wordt ook waargenomen wanneer de proefpersonen straffen in plaats van belonen. Onderzoek heeft aangetoond dat individuen meer geneigd zijn te straffen, zelfs ten koste van zichzelf, wanneer zij specifieke, identificeerbare personen straffen.

Voorbeeld. “Een enkele dode is een tragedie; een miljoen doden is een statistiek.” – Jozef Stalin

3.3    Om dingen gedaan te krijgen, hebben we de neiging om dingen waar we tijd en energie in hebben gestoken af te maken. 13 biases

3.3.1  Gedane kosten bias – Sunk Cost Fallacy:

De Sunk Cost Fallacy beschrijft onze neiging om door te gaan met een inspanning als we er al tijd, moeite of geld in hebben geïnvesteerd, of de huidige kosten nu wel of niet opwegen tegen de baten. Voor dit begrip is voor zover bekend geen goede Nederlandse vertaling, voor het gemak is dit vertaald als gedane kosten.

De misvatting: je neemt rationele beslissingen op basis van de toekomstige waarde van voorwerpen, investeringen en ervaringen.

De waarheid: jouw beslissingen worden bezoedeld door de emotionele investeringen die je doet, en hoe meer je in iets investeert, hoe moeilijker het wordt om het op te geven.

Een voorbeeld: stel je hebt een ticket voor een concert, maar je bent ziek en het is slecht weer. Omdat je de kaartjes al hebt aangeschaft ga je toch, terwijl je op voorhand kan inschatten dat het niet goed is voor jouw gezondheid.

Het is echter niet altijd zo eenvoudig als het gestelde voorbeeld. In een breed scala van situaties is het immers rationeel voor mensen om gedrag te laten afhangen van verzonken kosten. Vanwege andere of nieuwe informatie, reputatie, bezorgdheid of financiële en tijdsbeperkingen.

Verwant. Irrationele Escalatie

3.3.2 Irrationele Escalatie – Irrational escalation

Een menselijk gedragspatroon waarbij een individu of een groep – wanneer zij geconfronteerd worden met steeds negatievere uitkomsten van een beslissing, actie of investering – hetzelfde gedrag blijft vertonen in plaats van koers te wijzigen. Ze blijven doorgaan met acties die irrationeel zijn, maar wel in lijn met eerdere beslissingen en acties.

Verwant. Sunk Cost Fallacy

3.3.3 Escalatie van Verbintenis – Escalation of commitment:

Escalatie van verbintenis is vrijwel gelijk aan Irrationele Escalatie. Een menselijk gedragspatroon waarbij een individu of een groep – wanneer zij geconfronteerd worden met steeds negatievere uitkomsten van een beslissing, actie of investering – hetzelfde gedrag blijft vertonen in plaats van koers te wijzigen. Ze blijven doorgaan met acties die irrationeel zijn, maar wel in lijn met eerdere beslissingen en acties.

Deze bias richt zich echter net iets meer op het fenomeen dat men meer waarde toekent aan verlies dan aan winst.

Verwant: Sunk Cost Fallacy

3.3.4 Generatie Effect – Generation efect:

Het generatie effect is een fenomeen waarbij informatie beter wordt onthouden als deze vanuit de eigen geest wordt gegenereerd in plaats van simpelweg gelezen.

3.3.5 Verliesaversie – Loss Aversion:

Verliesaversie is de neiging van mensen om liever verliezen te vermijden dan gelijkwaardige winsten te verwerven.

Het is beter om geen geld of spullen te verliezen dan hetzelfde bedrag of spullen te vinden! Sommige studies hebben gesuggereerd dat verliezen psychologisch twee keer zo krachtig zijn als winsten.

Het idee van verlies is zo krachtig dat het een grote impact heeft op het nemen van beslissingen. ‘Verlies’ is derhalve een krachtig thema in marketing campagnes.

Gerelateerd. Negativiteitsvooroordeel

3.3.6 IKEA Effect:

Het IKEA effect is een cognitieve bias waarbij consumenten een onevenredig hoge waarde hechten aan producten die ze deels zelf hebben gemaakt.

3.3.7 Eenheidsvooroordeel – Unit bias:

Eenheidsvooroordeel is de neiging om een bepaalde eenheid van een taak of een voorwerp af te willen maken. Dit heeft vooral sterke effecten op de consumptie van voedsel.

3.3.8 Nul Risico Vooroordeel – Zero-risk bias:

Zero-risk bias is de neiging om de voorkeur te geven aan het volledig elimineren van een risico, zelfs wanneer alternatieve opties een grotere vermindering van het totale risico opleveren.

3.3.9 Dispositie-effect – Disposition effect:

Dispositie-effect is de neiging van beleggers om aandelen te verkopen waarvan de prijs is gestegen, terwijl ze activa houden die in waarde zijn gedaald, uitsluitend gebaseerd op een psychologisch gevoel.

Het momentum van de aandelenmarkt wijst erop dat aandelen die het de afgelopen zes maanden goed hebben gedaan, het de komende zes maanden goed zullen blijven doen en dat aandelen die het de voorbije zes maanden slecht hebben gedaan, het de volgende zes maanden slecht zullen blijven doen. 

In dat geval zou het over het algemeen rationeel zijn om vast te houden aan aandelen die recent in waarde zijn gestegen en aandelen te verkopen die recent in waarde zijn gedaald; maar individuele beleggers hebben de neiging precies het tegenovergestelde te doen.

3.3.10 Pseudo-zekerheidseffect – Pseudocertainty effect:

Pseudo-zekerheidseffect is de neiging van mensen om een uitkomst als zeker te beschouwen, terwijl deze in werkelijkheid onzeker is. Dit wordt meestal waargenomen bij besluitvorming in meerdere fasen, waarbij de evaluatie van de waarschijnlijkheid van de uitkomst in een vorige beslissingsfase als zeker wordt aangenomen bij het kiezen van een optie in volgende fasen.

Gerelateerd. Zekerheidseffect: Het psychologische effect dat voortvloeit uit de vermindering van waarschijnlijkheid van zekerheid naar waarschijnlijkheid. Normaal leidt een vermindering van de waarschijnlijkheid om een beloning te winnen tot de perceptie van verlies ten opzichte van de oorspronkelijke waarschijnlijkheid, waardoor een risicomijdende beslissing wordt bevorderd. 

Dezelfde procentuele verlaging resulteert in een groter psychologisch effect wanneer het vermindert van zekerheid naar waarschijnlijkheid.

3.3.11 Verwerkings Moeilijkheid Effect – Processing difficulty effect

Verwerkings Moeilijkheid Effect is de relatie tussen verwerkingsmoeilijkheden en latere geheugenprestaties, in die zin dat gebleken is dat verwerkingsmoeilijkheden het geheugen verbeteren. Gerelateerd. Niveaus van verwerkingseffect

3.3.12  Afstotingsaversie – Endowment Effect

Afstotingsaversie is dat mensen meer waarde aan dingen hechten alleen omdat ze die bezitten.

3.3.13 Backfire Effect:

Backfire Effect: Als mensen bewijs tegen hun overtuigingen krijgen, kunnen ze het bewijs verwerpen en nog sterker geloven.

3.4 Wij willen fouten vermijden, daarom streven wij naar behoud van autonomie en groepsstatus en vermijden wij onomkeerbare beslissingen – 6 biases

3.4.1 Systeem Rechtvaardiging – System justification

Systeem Rechtvaardiging is een theorie binnen de sociale psychologie dat systeem-rechtvaardigende overtuigingen een psychologisch palliatieve functie hebben. Mensen hebben episternische, existentiële en relationele behoeften die worden vervuld door en zich manifesteren als ideologische steun voor de heersende structuur van sociale, economische en politieke normen.

Behoefte aan orde en stabiliteit, en dus weerstand tegen verandering of alternatieven, bijvoorbeeld, kan voor individuen een motivator zijn om de status quo als goed, legitiem en zelfs wenselijk te zien.

Gerelateerd. Status Qua Vooringenomenheid

3.4.2 Omgekeerde Psychologie – Reverse psychology:

Omgekeerde Psychologie is een techniek waarbij een overtuiging of gedrag wordt bepleit die tegengesteld is aan het gewenste, met de verwachting dat deze benadering het subject van de overreding zal aanmoedigen om te doen wat eigenlijk gewenst is. Het tegenovergestelde van wat wordt gesuggereerd.

Deze techniek berust op het psychologische verschijnsel reactantie, waarbij een persoon een negatieve emotionele reactie vertoont als hij wordt overgehaald, en dus kiest voor de optie die wordt tegengesproken. Gerelateerd. Reactance

3.4.3 Reactantie – Reactance

Reactantie is een motivationele reactie op aanbiedingen, personen, regels, of voorschriften die specifieke gedragsvrijheden bedreigen of elimineren. Reactance treedt op wanneer een persoon het gevoel heeft dat iemand of iets zijn keuzes wegneemt of het scala aan alternatieven beperkt.

Deze bias kan optreden wanneer iemand zwaar onder druk wordt gezet om een bepaalde opvatting of houding te accepteren. Reactance kan ertoe leiden dat de persoon een zienswijze of houding aanneemt of versterkt die tegengesteld is aan wat de bedoeling was, en verhoogt ook weerstand tegen overreding.

3.4.4 Asymmetrisch Dominantie Effect – Decoy effect

Het Decoy-effect is het fenomeen waarbij consumenten geneigd zullen zijn tot een specifieke verandering in voorkeur tussen twee opties, wanneer ook een derde optie wordt gepresenteerd die asymmetrisch wordt gedomineerd.

Een optie wordt asymmetrisch gedomineerd wanneer zij in alle opzichten inferieur is aan de ene optie; maar in vergelijking met de andere optie is zij in sommige opzichten inferieur en in andere opzichten superieur.

Met andere woorden, in termen van specifieke attributen die de voorkeur bepalen, wordt zij volledig gedomineerd door (d.w.z. inferieur aan) de ene optie en slechts gedeeltelijk gedomineerd door de andere.

Wanneer de asymmetrisch gedomineerde optie aanwezig is, zal een hoger percentage consumenten de voorkeur geven aan de dominante optie dan wanneer de asymmetrisch gedomineerde optie afwezig is.

De asymmetrisch gedomineerde optie is dus een lokkertje dat dient om de voorkeur voor de dominante optie te vergroten.

3.4.5 Sociale Vergelijkings Vooringenomenheid – Social comparison bias

Sociale Vergelijkings Vooringenomenheid zijn sterke gevoelens van afkeer en concurrentie met iemand die lichamelijk of geestelijk beter wordt gezien dan jezelf.

3.4.6 Status Quo Bias

Status Quo Vooringenomenheid is een voorkeur voor de huidige stand van zaken. De huidige status quo wordt als referentiepunt genomen en elke verandering ten opzichte van die basislijn wordt als een verlies ervaren.

Status quo bias moet worden onderscheiden van een rationele voorkeur voor de status quo ante, zoals wanneer de huidige stand van zaken objectief superieur is aan de beschikbare alternatieven, of wanneer gebrekkige informatie een belangrijk probleem is.

Verwant. Systeemrechtvaardiging

3.5 We verkiezen eenvoudig ogende opties en volledige informatie boven complexe, dubbelzinnige opties -10 biases

3.5.1 Ambiguïteitsbias – Ambiguity bias

Ambiguïteitsbias is een cognitieve bias waarbij de besluitvorming wordt beïnvloed door een gebrek aan informatie, of “ambiguïteit”. Het effect houdt in dat mensen geneigd zijn om opties te kiezen waarvan de waarschijnlijkheid van een gunstige uitkomst bekend is, boven een optie waarvan de waarschijnlijkheid van een gunstige uitkomst onbekend is, maar potentieel beter.

Voorbeeld. Bij het kopen van een huis kiezen veel mensen voor een hypotheek met een vaste rente, waarbij de rentevoet vastligt, in plaats van een hypotheek met een variabele rente, waarbij de rentevoet fluctueert met de markt. Dit is het geval, ook al is statistisch aangetoond dat een hypotheek met variabele rente geld bespaart.

3.5.2 Informatievooringenomenheid – Information bias

Informatievooringenomenheid is de neiging om informatie te zoeken wanneer deze geen invloed heeft op de actie. Een voorbeeld van informatievooringenomenheid is dat men geloofd dat hoe meer informatie kan worden verkregen om een beslissing te nemen, hoe beter, zelfs als die extra informatie niet relevant is voor de beslissing.

3.5.3 Overtuigingsvooroordeel – Belief bias

Overtuigingsvooroordeel is de neiging om de kracht van argumenten te beoordelen op basis van de aannemelijkheid van hun conclusie in plaats van hoe sterk zij die conclusie ondersteunen. Iemand is eerder geneigd argumenten te aanvaarden die een conclusie ondersteunen die strookt met zijn waarden, overtuigingen en voorkennis.

3.5.4 Rijm als Rede Effect – Rhyme as reason effect

Rijm als Rede Effect is een cognitieve bias waarbij een gezegde of een aforisme als nauwkeuriger of waarachtiger wordt beoordeeld wanneer het wordt herschreven om te rijmen. Ook bekend als het Eaton-Rosen Fenomeen.

3.5.5 Het fietsenhok effect – Bike-Shedding Effect

Bike-Shedding Effect beschrijft het argument dat leden van een organisatie onevenredig veel gewicht geven aan triviale zaken. Voor een uitvoerige beschrijving zie de Trivialiteitswet van Parkinson.

3.5.6 Trivialiteitswet van Parkinson – Law of Triviality

De trivialiteitswet van Parkinson, is een wet die zegt dat de hoeveelheid tijd die in vergaderingen wordt besteed aan een onderwerp, omgekeerd evenredig is met de hoeveelheid geld en complexiteit die ermee gemoeid is. Later ook bekend als ‘the colour of the bike shed’ (de kleur van het fietsenhok),

Van deze bias is interessant om de herkomst te weten, dan kan je deze makkelijker onthouden. Parkison bedacht in de jaren 50 een fictief comité dat de plannen voor een kerncentrale moet goedkeuren.

Dit comité besteedt het grootste deel van zijn tijd aan discussies over relatief onbelangrijke maar gemakkelijk te begrijpen kwesties. Zoals welke materialen moeten worden gebruikt voor de fietsenstalling voor het personeel. Terwijl het voorgestelde ontwerp van de kerncentrale zelf, dat veel belangrijker is en een veel moeilijkere en complexere taak vormt, wordt verwaarloosd.

De bouw van een kerncentrale is namelijk zo complex: Daar zullen ‘anderen of deskundigen’ wel goed over zullen hebben nagedacht.

Hoe vaak ervaar jij in jouw werkomgeving deze cognitive bias?

3.5.7 Delmore Effect

Delmore Effect is onze neiging om minder duidelijke en expliciete doelen te stellen voor minder prioritaire gebieden van ons leven.

Het blijkt dat de afschrikwekkende aard van werkelijk belangrijke doelen het zelf kan motiveren om deze angst af te buigen. Dit door aandacht te besteden aan minder belangrijke, maar ook minder bedreigende doelen.

3.5.8 Conjunctie fout – Conjunction Fallacy

De Conjuction Fallacy een formele denkfout die optreedt wanneer men aanneemt dat specifieke voorwaarden waarschijnlijker zijn dan één algemene. Men bedoelt hier dat de combinatie van twee beschrijvingen (A+B) waarschijnlijker lijkt dat één van de beschrijvingen (A).

Een goed voorbeeld van deze vergelijking is wanneer worden stereotypen ingebracht, waardoor men niet meer beredeneert hoe waarschijnlijk iets is. Men verwoord de kans dat twee gebeurtenissen samen voorkomen (in ‘conjunctie’). Deze kans is echter altijd kleiner dan of gelijk aan de kans dat een van beide alleen optreedt. Het onderzoek beschreef dit als het Linda Problem:

Linda is 31 jaar oud, vrijgezel, vrijmoedig en zeer intelligent. Ze studeerde af in de filosofie. Als student was ze zeer begaan met kwesties van discriminatie en sociale rechtvaardigheid. Ze nam ook deel aan demonstraties tegen kernenergie. Wat is waarschijnlijker?

1. Linda is een bankbediende.
2. Linda is bankbediende en is actief in de feministische beweging.

De meerderheid van de ondervraagden koos optie 2, dat is echter statistisch minder waarschijnlijk.

3.5.9 Occam’s Razor

Occam’s Razor: Van concurrerende hypothesen moet de hypothese met de minste aannames worden gekozen. Bij gelijkblijvende omstandigheden zijn eenvoudigere verklaringen over het algemeen beter dan complexere.

Controversieel.  Dit is geen cognitieve bias het is een heuristiek, maar niet één die afwijkt van rationaliteit in oordeel

3.5.10 Minder is beter effect – Less Is Better Effect:

Een soort omkering van voorkeur die optreedt wanneer het mindere of kleinere alternatief van een stelling de voorkeur krijgt wanneer het afzonderlijk wordt geëvalueerd, maar niet wanneer het samen wordt geëvalueerd.

Een voorbeeld uit onderzoek. Een servies met 24 intacte stukken werd gunstiger beoordeeld dan een servies met 31 stukken (waaronder dezelfde 24) plus een paar gebroken stukken.

Het effect bestaat wanneer het servies afzonderlijk word beoordeeld. Het effect verdwijnt echter wanneer de opties samen worden beoordeeld.

Samenvatting

In dit artikel zijn 47 cognitive biases beschreven, die volgens de Cognitive Bias Codex behoren bij De noodzaak om snel te handelen.

De noodzaak om snel te handelen kan van levensbelang zijn. Als mens hebben we geleerd om snel te beslissen op basis van ‘het verhaal’. Verhalen worden snelle beslissingen, maar we vullen daarbij gaten op!

Snelle beslissingen kunnen echter ernstige consequenties hebben. Sommige van de snelle reacties en beslissingen die we nemen zijn zelfs oneerlijk, egoïstisch en contraproductief.

Dit is samen te vatten in 5 gedragscomponenten, deze staan in bovenstaande afbeelding.

Als je deze biases in jouw omgeving tegenkomt, herken je ze wellicht. Dat is handig, want o.b.v. deze  biases weet je nu dat keuzes en beslissingen minder rationeel zijn dan je wellicht dacht.

Tot slot

De 180+ biases van de Codex zijn beschreven in de volgende artikelen:

Het basis artikel: Wat is cognitive bias?
42 Cognitive biases van Teveel informatie.
63 Cognitive biases van Gebrek aan betekenis.
47 Cognitive biases van de Noodzaak om snel te handelen. Dit artikel.
31 Cognitive biases van Wat moet onthouden worden?

Eveneens interessant is het artikel: Wat is de cognitive load theorie?

Het bericht Cognitive Biases van De noodzaak om snel te handelen verscheen eerst op agile4all.

In dit artikel worden 63 cognitive biases beschreven die behoren bij Gebrek aan betekenis. We verbeelden details en construeren dingen die er niet zijn.

Onze zoektocht naar betekenis kan illusies oproepen. Soms verbeelden we ons details die door onze veronderstellingen zijn ingevoegd en construeren we betekenissen en verhalen die er niet echt zijn. Waardoor men minder rationeel is dan men denkt.

De Cognitive Biases Codex beschrijft ruim 180 verschillende biases. Om de ruime hoeveelheid biases te kunnen rangschikken hanteert men 4 categorieën. Deze 4 categorieën zijn: teveel informatie, gebrek aan betekenis, de noodzaak om snel te handelen en wat moet onthouden worden?

Alle 4 categorieën zijn beschreven in separate artikelen, de links hiervoor staan onderaan in dit artikel. In dit artikel worden 63 cognitive biases beschreven die horen bij Categorie 2: Gebrek aan betekenis.

In onderstaande afbeelding wordt dit getoond in samenhang met de andere categorieën.

Voor een algemene toelichting lees je eerst het artikel: Wat is cognitive bias?

Categorie 2. Gebrek aan betekenis

Onze zoektocht naar betekenis kan illusies oproepen. Soms verbeelden we ons details die door onze veronderstellingen zijn ingevoegd en construeren we betekenissen en verhalen die er niet echt zijn.

Het uitgangspunt bij al deze biases is dat we belangrijke feiten bedenken/verzinnen. Wij verbinden (denkbeeldige) punten, vullen de gaten aan met dingen die we al denken te weten, en werken onze mentale modellen bij. Dit doen wij omdat we met een klein beetje van de totale informatie het geheel willen begrijpen.

Hiertoe zijn 6 gedragscomponenten benoemd:

1. We hebben de neiging verhalen en patronen te vinden, zelfs als we naar schaarse gegevens kijken.
2. Wij vullen karakters in op basis van stereotypen, algemeenheden en voorgeschiedenis.
3. We stellen ons dingen en mensen die we kennen of die ons dierbaar zijn voor als beter.
4. We vereenvoudigen waarschijnlijkheden en getallen om er gemakkelijker over te kunnen denken.
5. Wij denken dat we weten wat andere mensen denken.
6. We projecteren onze huidige denkwijze en veronderstellingen op het verleden en de toekomst.

Voor alle duidelijkheid, deze gedragscomponenten zijn niet goed of slecht te noemen. We hanteren short cuts omdat we zo geëvolueerd zijn. Het is echter handig om ze te herkennen, zodat je weet dat keuzes en beslissingen minder rationeel zijn dan je wellicht denkt.

Er sprake van een bijzondere nummering! Per categorie en gedragscomponent zal er over meerdere artikelen een uniek nummer worden gebruikt. Dit artikel beschrijft categorie 2, met 6 gedragscomponenten.

De bronnen van onderstaande informatie zijn o.a: de Codex, Wikipedia en (wetenschappelijke) artikelen. Elke bias kan echter verder uitgediept worden door zelf te Googlen.

2.1 We hebben de neiging verhalen en patronen te vinden, zelfs als we naar schaarse gegevens kijken. 13 biases

2.1.1 Confabulatie – Confubulation

Confubulatie is een geheugenstoornis, gedefinieerd als de productie van verzonnen, vervormde of verkeerd geïnterpreteerde herinneringen over zichzelf of de wereld, zonder de bewuste bedoeling om te misleiden.

Mensen die confabuleren presenteren onjuiste herinneringen, variërend van subtiele wijzigingen tot bizarre verzinsels en zijn over het algemeen erg zeker over hun herinneringen, ondanks tegenstrijdig bewijs.

2.1.2 Clustering Illusie – Clustering illusion

Clustering Illusie is het vinden van patronen in informatie, ondanks dat er geen patroon is. We verzinnen patronen, omdat we deze behoefte voelen.

In wiskundige termen heeft men de neiging om ten onrechte te denken dat clusters die ontstaan in kleine steekproeven uit willekeurige verdelingen, niet-willekeurig zijn. De illusie wordt veroorzaakt door de menselijke neiging om de mate van variabiliteit die waarschijnlijk in een kleine steekproef van willekeurige of semi-willekeurige gegevens zal voorkomen, te laag te voorspellen.

Veel dichterbij huis is het voorspellen van de winnende nummers in een loterij. Ook als je iemand tegen komt zoek je naar informatie of de ander bij je past. Dan kijk je of je patronen kunt ontdekken, terwijl je met vrijwel iedereen overeenkomsten kunt vinden.

2.1.3 Ongevoeligheid voor steekproefgrootte – Intensitivity to sample size

Ongevoeligheid voor steekproefgrootte is een cognitieve bias die optreedt wanneer mensen de waarschijnlijkheid van het verkrijgen van een steekproef beoordelen zonder rekening te houden met de steekproefomvang. Met andere woorden, variatie is waarschijnlijker in kleinere steekproeven, maar mensen verwachten dit niet.

2.1.4 Veronachtzaming van waarschijnlijkheid – Neglect of probability

Veronachtzaming van waarschijnlijkheid is de neiging om waarschijnlijkheid te veronachtzamen of negeren bij het nemen van een beslissing onder onzekerheid. Het is één manier waarop mensen regelmatig de normatieve regels voor besluitvorming overtreden. Kleine risico’s worden typisch ofwel volledig verwaarloosd ofwel enorm overschat. Het continuüm tussen de extremen wordt genegeerd.

Er zijn veel verwante manieren waarop mensen de normatieve regels van de besluitvorming met betrekking tot waarschijnlijkheid overtreden, waaronder hindsight bias, het verwaarlozen van het voorafgaande basistarief effect, en de denkfout van de gokker. Deze vooringenomenheid is echter anders in die zin dat de actor de waarschijnlijkheid niet verkeerd gebruikt, maar negeert.

2.1.5 Anekdotische drogreden – Anecdotal fallacy

Anekdotische drogreden, van anekdotisch bewijsmateriaal, is een informele denkfout en daar zijn een aantal vormen van: de andere persoon, misleidend redeneren en inductief redeneren.

De andere persoon

Aan het volgende taalgebruik herken je deze bias: ‘Ik ken een persoon die…’ of ‘ Ik weet van een geval waar…’ Vervolgens kent men een overmatig gewicht toe aan ervaringen van naaste lotgenoten die misschien niet-typisch zijn.

Misleidend redeneren

Een andere veel voorkomende manier waarop anekdotisch bewijs onwetenschappelijk wordt, is door misleidend redeneren. Een voorbeeld hiervan is de menselijke neiging om aan te nemen dat als een gebeurtenis na de andere plaatsvindt, de ene de oorzaak van de ander is.

Inductief redeneren

Een andere denkfout betreft inductief redeneren. Bijvoorbeeld, als een anekdote een gewenste conclusie illustreert in plaats van een logische conclusie, dan wordt dit beschouwd als een foutieve of overhaaste generalisatie.

2.1.6 Illusie van geldigheid – Illusion of validity

Illusie van geldigheid is een cognitieve bias waarbij een persoon zijn of haar vermogen overschat om de uitkomst nauwkeurig te interpreteren en te voorspellen bij het analyseren van een reeks gegevens, in het bijzonder wanneer de geanalyseerde gegevens een zeer consistent patroon vertonen – dat wil zeggen, wanneer de gegevens een samenhangend verhaal ‘vertellen’.

Dit effect blijft zelfs bestaan wanneer de persoon zich bewust is van alle factoren die de nauwkeurigheid van zijn of haar voorspellingen beperken, d.w.z. wanneer de gegevens en/of de methoden die worden gebruikt om deze te beoordelen, tot zeer feilbare voorspellingen leiden.

Voorbeeld. Proefpersonen hebben meer vertrouwen in een voorspelling van het eindcijfergemiddelde van een student na een eerstejaars record van consequente onvoldoendes dan een eerstejaars record van een even aantal tienen en onvoldoendes.

Gerelateerd. WYSIATY (What You See Is All There Is) Dit is het oplossen van een moeilijk probleem door het te vervangen door een eenvoudiger probleem dat je al kent. Het een lost het ander echter niet op.

2.1.7 Premisse – Masked man fallacy

In het Nederlands gebruiken we het woord premisse, een voorveronderstelling dat iets waar is.

De masked-man fallacy wordt gehanteerd wanneer men in een argument een ongeoorloofd gebruik maakt van Leibnits wet. De wet van Leibnits stelt dat, als een voorwerp een bepaalde eigenschap heeft, terwijl een ander voorwerp niet dezelfde eigenschap heeft, de twee objecten niet identiek kunnen zijn.

Het is ongeoorloofd vanwege het verschil tussen weten en zijn. Weten kan onderhevig zijn aan fouten of onvolledigheid. Ook wel : intentionele drogreden.

Voorbeeld:

• Premisse 1: één weet wie Jan is.
• Premisse 2: één weet niet wie de gemaskerde man is
• Conclusie: Jan is niet de gemaskerde man.

De premissen kunnen waar zijn en de conclusie onwaar als Bob de gemaskerde man is en de spreker dat niet weet. Het argument is dus bedrieglijk.

2.1.8 Recentheid illusie – Recency Illusion

Recentheid illusie is de overtuiging dat woorden of taalgebruik die je pas onlangs hebt opgemerkt recent zijn. Deze term is beschreven door Arnold Zwisky, een taalkundige van Stanford University.

Oorspronkelijk gerelateerd aan linguïstiek, maar is tegenwoordig breder omschreven als: het geloof dat dingen die jij onlangs heb waargenomen ook recent zijn.

Toelichting: deze dingen kunnen er dus zeer lang al zijn, maar jij merkt het nu pas op en geloofd dat het daardoor ‘recent’ is.

2.1.9 Gokkersfout – Gamblers fallacy

Gokkersfout is de onjuiste overtuiging dat, als iets in een bepaalde periode vaker gebeurt dan normaal, het in de toekomst minder vaak zal gebeuren of dat, als iets in een bepaalde periode minder vaak gebeurt dan normaal, het in de toekomst vaker zal gebeuren. Ook bekend als de Monte Carlo fout.

Het vermoeden bestaat dat dit een middel is van de mens om de natuur in evenwicht te brengen.

2.1.10 Warme Hand denkfout – Hot Hand Fallacy

Warme Hand denkfout is de soms misleidende overtuiging dat een persoon die succes heeft met een willekeurige gebeurtenis, een grotere kans heeft op meer succes bij extra pogingen.

In bovenstaande zin staat soms vetgedrukt, omdat een quasi-willekeurige gebeurtenis die vaardigheid impliceert, zoals het nemen van strafschoppen, vatbaar kan zijn voor het psychologische effect van het geloven in een aanhoudend resultaat en daarom kan een aspect van de Warme Hand waar zijn.

2.1.11 Illusoire Correlatie – Illusory correlation

Illusoire Correlatie is het fenomeen van het waarnemen van een relatie tussen variabelen, zelfs wanneer een dergelijke relatie niet bestaat. dit betreft meestal mensen, gebeurtenissen of gedragingen.

Een dergelijk ‘vals’ verband kan worden gevormd, omdat zeldzame of nieuwe voorvallen meer in het oog springen en daarom de neiging hebben de aandacht te trekken. 2 voorbeelden:

• Een vrouw ziet haar handtas gestolen worden door een persoon van een bepaalde bevolkingsgroep. Voortaan houdt ze haar tasje dicht bij zich telkens ze een gelijkaardig persoon ziet.
• Een man gelooft dat mensen in stedelijke omgevingen vaak onbeschoft zijn. Wanneer hij iemand ontmoet die onbeleefd is, gaat hij er daarom van uit dat die persoon in een stad woont, en niet op het platteland.

2.1.12 Pareidolie – Pareidolia

Pareidolie is een psychologisch verschijnsel waarbij de geest reageert op een stimulus, meestal een beeld of een geluid, door een vertrouwd patroon waar te nemen waar dat niet bestaat (b.v. in willekeurige gegevens).

De naam komt van het Griekse para en eidolon. Pareidolie is een vorm van illusie waarbij o.b.v. onduidelijke of willekeurige waarnemingen men toch meent herkenbare dingen waar te nemen.

Zie ook Apofenie – Apophenia: een menselijke neiging om patronen te zoeken in willekeurige informatie.

2.1.13 Antropomorfisme – Anthropomorphism

Antropomorfisme is een samenstelling van mens en gedaante in het Grieks. Menselijke gedaante!

De bias is dan ook het toeschrijven van menselijke eigenschappen, emoties, of intenties aan niet-menselijke entiteiten. Herkenbaar aan het tonen of behandelen van dieren, goden en voorwerpen alsof ze menselijk zijn in gedrag, uiterlijk of karakter.

2.2 Wij vullen karakters in op basis van stereotypen, algemeenheden en voorgeschiedenis. 12 biases

2.2.1 Groepsattributie fout – Group attribution error

Groepsattributie fout verwijst naar de neiging van mensen om te geloven:

• Dat de kenmerken van een individueel groepslid de groep als geheel weerspiegelen, of
• Dat het resultaat van een groepsbeslissing de voorkeuren van individuele groepsleden moet weerspiegelen, zelfs wanneer er informatie beschikbaar is die anders doet vermoeden.

Deze kom je in agile werken af en toe tegen, het is echter een verwrongen vorm van wat een team zou moeten zijn of is.

2.2.2 Uiteindelijke Attributiefout – Ultimate attribution error

Uiteindelijke Attributiefout staat voor de neiging om een persoon verschillende oorzaken van negatief en positief gedrag bij leden van binnen en buiten de groep anders waar te nemen. Waarbij negatief en positief veelal wordt gezien al tegenhanger van binnen en buiten de groep.

Buiten de groep

Specifiek gezegd ontstaat ultimate attribution error als een manier om het negatieve gedrag van een outgroup te verklaren als gebreken in hun persoonlijkheid, en om het positieve gedrag van een outgroup te verklaren als een resultaat van toeval of omstandigheid.

Binnen de groep

Het is ook de overtuiging dat positieve daden van leden van de ingroup het resultaat zijn van hun persoonlijkheid, terwijl als een lid van de ingroup zich negatief gedraagt (wat naar men aanneemt zelden voorkomt), dit een gevolg is van situationele factoren.

Gerelateerd. Positiviteitseffect, fundamentele attributiefout, actor-waarnemer vooringenomenheid

2.2.3 Stereotypering – Stereotyping

Stereotypering: een stereotype is elke gedachte die op grote schaal wordt aangenomen over specifieke soorten individuen of bepaalde manieren van gedrag, bedoeld om de hele groep van die individuen of gedragingen als een geheel te vertegenwoordigen.

Deze gedachten of overtuigingen kunnen al dan niet de werkelijkheid accuraat weergeven.

2.2.4 Essentialisme – Essentialism

Essentialisme is de opvatting dat alle voorwerpen een essentiële substantie hebben die het ding maken tot wat het is, en zonder welke het niet zo een ding zou zijn.

Dit is denken volgens Plato: alle dingen hebben een ‘essentie’, een idee of ‘vorm’. Noodzakelijk voor hun identiteit.

Hoewel deze bias is opgenomen in de Codex, is deze controversieel te noemen. Deze ‘bias’ word ook beschouwt als een filosofisch standpunt en als zodanig geen cognitieve bias. Voor de volledigheid is deze ‘bias’ toch opgenomen in dit artikel.

2.2.5 Functionele Vastheid – Functional fixedness

Functionele Vastheid staat voor een cognitieve bias die een persoon ertoe brengt een object alleen te gebruiken op de manier waarop het traditioneel gebruikt wordt.

Een handige shortcut om minder na te denken om een (repeterende) taak te verrichten. Het zorgt er echter ook voor dat je minder creatief bent en minder nadenkt over andere mogelijke toepassingen.

Zo kan je bijvoorbeeld een pen gebruikt worden om te schrijven, maar het kan ook een fysiek wapen zijn, een plantenstok of een dart.

Functional Fixedness beperkt persoonlijke ontwikkeling, ontwikkeling van teams en relaties. Het beperkt het vermogen om oplossingen te zien, in extremis kan men zelfs een gebrek aan empathie hebben.

Als Agile Coach is het handig om aan deze bias te denken bij gebrek aan creativiteit. Door te toetsen of deze bias een beperkende factor is.

2.2.6 Moreel Geloofwaardigheidseffect – Moral credential effect

Moreel geloofwaardigheidseffect is een vooringenomenheid die optreedt wanneer iemands staat van dienst als een goed egalitair iemand een onbewuste ethische certificatie, goedkeuring of vergunning heeft opgebouwd die de waarschijnlijkheid verhoogt dat hij later minder ethische beslissingen zal nemen.

De bias stelt dat als men een goede reputatie hebt opgebouwd de kans toeneemt om minder ethisch gedrag te tonen op een later tijdstip.

Een voorbeeld is dat ouderen dronken achter het stuur gaan zitten, Terwijl en omdat ze zich altijd aan de regels hebben gehouden. ‘Ik ben altijd eerlijk en voorzichtig geweest, dus nu mag het wel een keer’.

2.2.7 Just-World Hypothese – Just-world hypothesis

Just-World Hypothese is de veronderstelling dat de daden van een persoon inherent geneigd zijn om moreel eerlijke en passende gevolgen voor die persoon met zich mee te brengen; met als gevolg dat alle nobele daden uiteindelijk worden beloond en alle slechte daden uiteindelijk worden gestraft.

Met andere woorden, de rechtvaardige-wereld hypothese is de neiging om gevolgen toe te schrijven aan (of gevolgen te verwachten als het resultaat van), een universele kracht die het morele evenwicht herstelt.

Deze manier van kijken doet ons geloven dat ‘wie goed doet, zal worden beloond. ‘Wie negatief gedrag vertoond, zal worden gestraft’.

De meeste films maken gebruik van deze bias: de ‘goede’ overwint.

2.2.8 Argument van de drogreden – Argument from fallacy

Argument van de drogreden is de formele denkfout om een argument te analyseren en daaruit af te leiden dat, aangezien het een denkfout bevat, de conclusie wel onjuist moet zijn.

Een drogreden is een reden of redenering die niet correct is, maar wel aannemelijk lijkt. Toch betekent dit niet automatisch dat de uitkomst onjuist is.

Voor deze bias zijn meerdere benamingen: Argumentum ad Logica en diverse varianten van drogredenen.

2.2.9 Autoriteitvooringenomenheid – Authority bias

Autoriteitvooringenomenheid is de neiging om meer nauwkeurigheid toe te kennen aan de mening van een autoriteitsfiguur (die niets te maken heeft met de inhoud ervan) en zich meer door die mening te laten beïnvloeden.

Het blijven volgen van de leider, niet zelfdenken heeft zijn voordelen. Men blijft binnen de groep en dat geeft vermeende emotionele stabiliteit. Waar dit toe kan leiden weten we inmiddels, de wereldgeschiedenis beschrijft vooral de ‘grote’ leiders.

Maar denk bij deze bias vooral aan dichter bij huis: Een politicus die een wetenschappelijk rapport afbrand of misbruikt, een ‘ervaringsdeskundige’ in een praatprogramma, een autocratische CEO die aangeeft dat ‘we’ dit jaar onze omzet wederom gaan verdubbelen, presidenten die oproepen tot … etc.

We herkennen ze allemaal en toch vooral autoriteit opvolgen, toch?

2.2.10 Automatiseringsvooringenomenheid – Automation bias

Automatiseringsvooringenomenheid: de neiging van mensen om de voorkeur te geven aan suggesties van geautomatiseerde besluitvormingssystemen en om tegenstrijdige informatie te negeren die zonder automatisering is gemaakt zelfs indien deze correct is.

Automatiseringsvooringenomenheid doet zich meestal voor wanneer de besluitvorming in zekere mate afhankelijk is van computers of andere geautomatiseerde hulpmiddelen en de menselijke factor zich grotendeels beperkt tot het toezicht op de lopende taken.

Voorbeelden van dergelijke situaties kunnen niet alleen dringende zaken betreffen als vliegen op automatische piloot, maar ook het gebruik van spellingscontroleprogramma’s.

2.2.11 Groepsdenken – Bandwagon Effect

Groepsdenken: een mening wordt eerder geloofd als er meer mensen dezelfde mening zijn toegedaan, want als veel mensen iets voor waar aannemen is het aantrekkelijker om het met ze eens te zijn.

Het is echter ook het verschijnsel waarbij het tempo waarin overtuigingen, ideeën, rages en trends worden overgenomen, toeneemt naarmate zij reeds door anderen zijn overgenomen.

Met andere woorden, het groepsdenken of bandwagon effect wordt gekenmerkt door de waarschijnlijkheid van individuele adoptie die toeneemt met betrekking tot het aandeel dat dit reeds heeft gedaan.

2.2.12 Placebo Effect

Placebo Effect is het psychologisch fenomeen waarbij de ontvanger een verbetering van de toestand waarneemt die eerder te danken is aan persoonlijke verwachtingen dan aan de behandeling zelf.

2.3 We stellen ons dingen en mensen die we kennen of die ons dierbaar zijn voor als beter. 9 biases

2.3.1 Halo-effect

Het halo-effect is een specifiek type van bevestigingsvooringenomenheid, waarbij positieve gevoelens op één gebied ertoe leiden dat dubbelzinnige of neutrale eigenschappen positief worden beoordeeld.

Het beïnvloedt de algemene indruk van een waarnemer van een persoon, bedrijf, merk of product, die de gevoelens en gedachten van de waarnemer over het karakter of de eigenschappen van die entiteit.

Het effect werkt zowel in positieve als in negatieve zin. Als de waarnemer één aspect van iets leuk vindt, zal hij een positieve aanleg hebben voor alles wat ermee te maken heeft. Als de waarnemer een bepaald aspect van iets niet leuk vindt, zal hij een negatieve aanleg hebben voor alles wat ermee te maken heeft.

2.3.2 Vooringenomenheid binnen de groep – In-group bias

In-groep bias is een patroon van bevoordeling van leden van de eigen groep boven leden van de andere groep.

Meerdere varianten: vooringenomenheid binnen de groep, vooringenomenheid binnen de groep en buiten de groep, vooringenomenheid tussen groepen.

2.3.3 Niet hier uitgevonden of bedacht – Not invented here

Niet hier uitgevonden of bedacht is de onwil om een idee of een product over te nemen omdat het uit een andere cultuur afkomstig is; een vorm van tribalisme.

Het gaat dan ook om onderzoek, standaarden of kennis van buitenaf niet te gebruiken of af te nemen. Deze vorm kom je ook tegen in organisaties, bijvoorbeeld het afwijzen van ideeën omdat het niet intern is bedacht.

2.3.4 Interracial effect – Cross-Race Effect

Cross-Race Effect is de neiging om gemakkelijker gezichten te herkennen van het ras waarmee men het meest vertrouwd is (dat is meestal het eigen ras). Ook beschreven als: Cross-Race Bias, Other-Race Bias of Own-Race Bias.

2.3.5 Groepsaantrekkelijkheidseffect – Cheerleader Effect

Cheerleader Effect: het cognitieve vooroordeel waardoor mensen denken dat individuen aantrekkelijker zijn als ze in een groep zitten.

Dit effect treedt op bij groepen van alleen mannen, alleen vrouwen en gemengde seksegroepen; en zowel kleine als grote groepen. Het effect treedt in dezelfde mate op bij groepen van vier en 16 personen.

Ook bekend als: group attractiveness effect.

2.3.6 Bekende Route Effect – Well-traveled road effect

Bekende Route Effect is een cognitieve bias waarbij reizigers de tijd die nodig is om een route af te leggen anders inschatten, afhankelijk van hun bekendheid met de route. Vaak afgelegde routes worden korter ingeschat dan onbekende routes.

Wist je al dat dit effect wordt veroorzaakt door de manier waarop wij onze aandacht verdelen? Op een bekende route zal je je minder concentreren. Achteraf kan je de reis minder goed herinneren, omdat je er niet veel aandacht aan hebt besteed.

Op een onbekende route kom je o.a. nieuwe landschappen, afslagen en nieuwe namen tegen. Deze vragen allemaal om jouw aandacht. Dit heeft een effect op hoeveel tijd je denkt dat er verstrekken is.

Uit onderzoek blijkt dat het effect het sterkst is wanneer men met de auto reist, maar het is ook waarneembaar bij voetgangers en gebruikers van het openbaar vervoer.

2.3.7 Groepshomogeniteit vooroordeel – Out-Group Homogeneity Bias (Effect)

Groepshomogeniteit vooroordeel is de perceptie dat leden van mensen buiten de eigen groep (out-group) meer op elkaar lijken dan leden van de groep (in-group) d.w.z. ‘zij zijn gelijk, wij zijn verschillend’.

Wij Nederlanders zien elkaar als verschillend, Amerikanen zien ons als gelijkend. Zie ook 2.2.2

2.3.8 Reactieve devaluatie – Reactive devaluation

Reactieve devaluatie is een cognitieve bias die optreedt wanneer een voorstel wordt gedevalueerd als het afkomstig lijkt te zijn van een antagonist. Een antagonist is een tegenpool, een tegenhanger of een tegenwerker.

In gewoon Nederlands. Onze perceptie van een voorstel of aanbod wordt beïnvloed door onze mening over degene die het heeft gedaan.

2.3.9 Positiviteitseffect – Positivity effect

Het positiviteitseffect heeft betrekking op de tendens van mensen om, bij het evalueren van de oorzaken van het gedrag van een persoon die zij leuk vinden of verkiezen, de inherente aanleg van de persoon toe te schrijven als de oorzaak van hun positieve gedrag en aan de hen omringende situaties als de oorzaak van hun negatieve gedrag.

Het positiviteitseffect is het omgekeerde van het negativiteitseffect, dat optreedt wanneer mensen de oorzaken evalueren van het gedrag van een persoon die zij niet mogen. Beide effecten zijn attributionele biases. Gerelateerd.  Uiteindelijke Attributiefout, Fundamentele Attributiefout, Actor-Observer bias

2.4 We vereenvoudigen waarschijnlijkheden en getallen om er gemakkelijker over te kunnen denken. 9 biases

2.4.1 Mentaal boekhouden – Mental Accounting

Mentaal boekhouden is het fenomeen dat iemand verschillende waarden toekent aan hetzelfde geldbedrag, waarbij subjectieve criteria worden gebruikt. Helaas vaak met nadelige gevolgen.

Eigenlijk gaat het om een proces waarbij mensen economische uitkomsten coderen, categoriseren en evalueren. Mensen kunnen meerdere mentale rekeningen hebben voor dezelfde soort middelen.

Een persoon kan bijvoorbeeld verschillende maandelijkse budgetten gebruiken voor boodschappen en uit eten gaan, en de ene aankoop beperken als het budget op is, terwijl hij de andere aankoop niet beperkt, ook al putten beide uitgaven uit dezelfde bron: het inkomen.

2.4.2 Normaliteitsvooroordeel – Normalcy Bias

Normaliteitsvooroordeel is een overtuiging die ervoor zorgt dat mensen zowel de mogelijkheid van een ramp als de mogelijke gevolgen ervan onderschatten, omdat het ervoor zorgt dat mensen een vooroordeel hebben dat dingen altijd zullen functioneren zoals de dingen normaal functioneren.

Een bekende bias waarbij mensen dreigingswaarschuwingen niet geloven of minimaliseren. Mensen met een normaliteitsvooroordeel hebben namelijk moeite om te reageren op iets wat ze nog niet eerder hebben meegemaakt niet eerder hebben meegemaakt. Zij hebben ook de neiging om waarschuwingen zo optimistisch mogelijk te interpreteren, waarbij zij onduidelijkheden aangrijpen om een minder ernstige situatie af te leiden. Normalcy of Normality bias is in wezen een verlangen naar de status quo.

Gerelateerd. Struisvogel Effect, Selectieve Waarneming

2.4.3 Magisch getal – Magic number Seven plus or minus 2

Magisch getal is het aantal voorwerpen dat een gemiddeld mens in het werkgeheugen kan houden is 7 ± 2. Dit is de Wet van Miller.

Miller kwam in de jaren 50 met het idee dat het korte termijn geheugen slechts 5 tot en met 9 willekeurige betekenisvolle eenheden kon bevatten. Dit noemde hij chunks, dit zijn bijv. woorden, gezichten, cijfers etc.

2.4.4. De wet van Murphy – Murphy’s Law

De Wet van Murphy: ‘Alles wat fout kan gaan, zal fout gaan’. Deze wet wordt regelmatig als voorbeeld gehanteerd om een standpunt ’te bewijzen’. Deze bias wordt soms ook Beroep op mogelijkheid genoemd.

2.4.5 Subadditiviteitseffect – Subadditivity effect

Subadditiviteitseffect is de neiging om de waarschijnlijkheid van het geheel kleiner te achten dan de waarschijnlijkheid van de delen.

Dit kan wiskundig worden uitgelegd, maar het is veel leuker om dit te doen aan de hand van een neuro marketing benadering. Hoe vaak zie je wel niet een pakketdeal online, met een kortingspercentage voor het gehele pakket. Meer kopen is meer voordeel. Denk hier maar even over na!

2.4.6 Overlevingsvooroordeel – Survivorship bias

Overlevingsvooroordeel is de logische fout om zich te concentreren op de mensen of dingen die een of ander selectieproces hebben doorstaan en degenen die dat niet hebben gedaan over het hoofd te zien, typisch vanwege hun gebrek aan zichtbaarheid.

Overlevingsvooringenomenheid kan leiden tot overdreven optimistische overtuigingen omdat mislukkingen worden genegeerd, zoals wanneer bedrijven die niet meer bestaan worden uitgesloten van analyses van financiële prestaties, Het kan ook leiden tot de valse overtuiging dat de successen in een groep een speciale eigenschap hebben, in plaats van slechts toeval (correlatie bewijst causaliteit).

Het bekendste voorbeeld komt uit de 2e wereldoorlog. Beschoten en beschadigde vliegtuigen die ondanks de schade terugkeerden gaven een goed beeld van welke onderdelen versterkt moesten worden. De plaatsen waar kogelgaten zaten werden versterkt. Een voorbeeld van survivorship bias!

De vliegtuigen die namelijk niet terugkwamen werden niet meegenomen in de analyse. Als men terug kon komen met de beschadigingen, dient men daar wellicht minder aandacht aan te besteden. Het gaat wellicht om de andere beschadigde onderdelen, waardoor men niet terugkeert.

2.4.7 Nul-som vooroordeel – Zero sum bias

Nul-som vooroordeel: de winst van de ene persoon maakt de ander een verliezer, en omgekeerd.

Mensen die deze overtuiging delen geloven dat succes, vooral economisch succes, alleen mogelijk is ten koste van het falen van anderen.

Dit kan leiden tot de overtuiging dat een hulpbron die onbeperkt en vrij beschikbaar is, toch gezien wordt als een beperkte hulpbron waarvoor concurrentie is. Dit zou bijvoorbeeld kunnen leiden tot een overtuiging dat sociale relaties als een nul-somspel zijn.

Het is tevens een beschrijving over de antagonistische aard van sociale relaties gedeeld door mensen in een samenleving of cultuur en gebaseerd op de impliciete aanname dat er een eindige hoeveelheid goederen bestaat in de wereld.

2.4.8 Denominatie-effect – Denomination Effect

Denominatie-effect is een vorm van cognitieve vooringenomenheid met betrekking tot valuta, waarbij mensen geneigd zijn grotere biljetten minder snel uit te geven dan hun tegenwaarde in kleinere biljetten.

Men geeft een 50 Euro biljet minder snel uit dan tien 5 Euro budgetten.

2.4.9 Beroep op waarschijnlijkheidsfout – Appeal to probability fallacy

Beroep op waarschijnlijkheidsfout is de logische denkfout om iets als vanzelfsprekend aan te nemen omdat het waarschijnlijk het geval zou zijn (of mogelijk het geval zou kunnen zijn). Ook hier geldt dat de argumenten door premissen dienen te worden ondersteund of verworpen.

2.5 Wij denken dat we weten wat andere mensen denken. 6 biases

2.5.1 Vloek van Kennis – Course of knowledge

Vloek van Kennis is een cognitieve bias die optreedt wanneer een individu, communicerend met andere individuen, onbewust aanneemt dat de anderen de achtergrond hebben om het te begrijpen.

Bijvoorbeeld: in een klaslokaal hebben leraren moeite met het onderwijzen, omdat zij zich niet in de positie van de leerling kunnen verplaatsen.

2.5.2 Illusie van Transparantie – illusion of transparency

Illusie van Transparantie is de neiging van mensen om de mate waarin hun persoonlijke mentale toestand bij anderen bekend is, te overschatten.

Het bekendste voorbeeld is wanneer je gaat presenteren. De presentator denkt dat iedereen ziet hoe nerveus deze is tijdens de presentatie. Het verschil tussen wat men denkt hoe anderen jouw gevoelens ervaren en hoeveel de mensen daadwerkelijk ervaren is veelal erg groot.

Een andere manifestatie van de illusie van transparantie is de neiging van mensen om te overschatten hoe goed zij de persoonlijke mentale toestand van anderen begrijpen. Bekend als: Observer’s Illusion of Transparency.

Verwant. Illusie van Asymmetrisch Inzicht

2.5.3 Spotlight Effect

Spotlight Effect is het fenomeen waarbij mensen de neiging hebben te geloven dat ze meer worden opgemerkt dan ze in werkelijkheid zijn.

Dit betreft zowel positieve zaken als negatieve zaken. ‘Iedereen heeft gezien dat ik een fout heb gemaakt’. Men bevindt zich in het centrum van de eigen wereld, een goede evaluatie is dan lastig te maken.

2.5.4 Illusie van extern agentschap – illusion of external agency

Illusie van extern agentschap: mensen onderschatten gewoonlijk hun vermogen om voldoening te genereren over toekomstige resultaten. Wanneer mensen een dergelijke zelfgegenereerde tevredenheid ervaren, kunnen zij ten onrechte concluderen dat deze werd veroorzaakt door een invloedrijke, inzicht rijke en welwillende externe agent.

Wanneer de uitkomsten onveranderlijk zijn, zullen mensen eerder geneigd zijn om ‘echt middelmatig’ te veranderen in ‘valselijk geweldig’. Deze subjectieve transformatie wordt vaak aangeduid als een psychologische immuunrespons, in die zin dat onze hersenen ons beschermen tegen de emotionele gevolgen van ongewenste uitkomsten.

Men denkt dat de illusie van externe invloed voortkomt uit deze onopgemerkte transformatie van “echt middelmatige” resultaten in “valselijk geweldige” resultaten.

2.5.5 Illusie van Asymmetrisch Inzicht – illusion of asymmetric insight

Illusie van Asymmetrisch Inzicht is een cognitieve bias waarbij mensen denken dat hun kennis van anderen die van anderen overtreft. Bijvoorbeeld: persoon A kent persoon A beter dan persoon B persoon B of persoon A kent.

Deze kennis ‘expertises’ zijn vaak alleen maar bedoelt om de ander te overtreffen.

Een interessant voorbeeld hiervan zijn beroemdheden. Er zijn mensen die menen meer te weten van een beroemdheid dan de persoon in kwestie. Een mooi en recent voorbeeld hiervan is Max Verstappen.

Want als je waarneemt hoeveel mensen Max kennen of hebben gezien of gevolgd hebben toen hij jong was, zou dat alleen al door de neveneffecten bij iedereen bekend moeten zijn. De (niet) aanwezige tribunes zouden zijn bezweken onder het gewicht van de toeschouwers of de files naar zijn kartbanen zouden kilometers lang zijn geweest.

2.5.6 Extrinsieke Incentive bias – Extrinsic Incentive Error (Vooroordeel)

Extrinsieke Incentive bias is een attributional bias volgens welke mensen relatief meer toeschrijven aan -extrinsieke prikkels- (zoals geldelijke beloning) dan aan “intrinsieke prikkels” (zoals het leren van een nieuwe vaardigheid) wanneer zij de motieven van anderen wegen in plaats van zichzelf.

2.6 We projecteren onze huidige denkwijze en veronderstellingen op het verleden en de toekomst. 14 biases

2.6.1 Wist-ik-toch-allang effect – Hindsight Bias

Wist-ik-toch-allang effect is de neiging om, nadat een gebeurtenis heeft plaatsgevonden, de gebeurtenis als voorspelbaar te beschouwen, ondanks het feit dat er weinig of geen objectieve basis was om de gebeurtenis te voorspellen.

Ook bekend als: Knew-It-All-Along Effect of Kruipend Determinisme. Het gevoel dat ons achteraf bekruipt dat wat gebeurt is eigenlijk onvermijdelijk was (Fischhoff).

2.6.2 Uitkomst vooroordeel – Outcome Bias

Uitkomst vooroordeel is een fout die wordt gemaakt bij het evalueren van de kwaliteit van een beslissing wanneer de uitkomst van die beslissing al bekend is, in plaats van op de informatie die bekend was op het moment van de beslissing.

Wat je dan ook kan waarnemen is dat de uitkomst alles bepalend is. De moeizame weg er naar toe buiten beschouwing wordt gelaten.

Hoewel vergelijkbaar met Hindsight Bias, zijn de twee verschijnselen duidelijk verschillend:

• Hindsight Bias concentreert zich op de vervorming van het geheugen ten gunste van de actor.
• Terwijl outcome bias zich uitsluitend concentreert op het zwaarder laten wegen van de uitkomst dan andere stukjes informatie bij het beslissen of een beslissing uit het verleden juist was.

2.6.3 Moreel geluk – Moral luck

Moreel geluk beschrijft omstandigheden waarin een morele agent morele schuld of lof krijgt toebedeeld voor een handeling of de gevolgen ervan, zelfs als het duidelijk is dat die agent geen volledige controle had over de handeling of de gevolgen ervan.

Voorbeeld. Er zijn twee mensen die een auto besturen. Bestuurder A en bestuurder B. Ze zijn in alle opzichten gelijk. Bestuurder A rijdt op een weg en in een moment van onoplettendheid rijdt hij door het rode licht, terwijl een kind de straat oversteekt. Bestuurder A trapt op de rem, zwenkt en doet er alles aan om het kind niet te raken. Helaas, de auto raakt het kind en doodt het.

Bestuurder B rijdt intussen ook door rood, maar omdat er niemand oversteekt, krijgt hij een bekeuring, meer niet.

Als men ervan uitgaat dat morele verantwoordelijkheid alleen relevant is wanneer de agent vrijwillig een of andere handeling heeft verricht of nagelaten. Dan zouden bestuurder A en B evenveel schuld moeten krijgen, of evenveel lof, al naar gelang het geval.

Echter, als een omstander gevraagd zou worden om bestuurders A en B moreel te beoordelen, dan is er een goede reden om te verwachten dat hij zou zeggen dat bestuurder A meer morele schuld toekomt dan bestuurder B.

2.6.4 Declinisme – Declinism

Declinisme is de overtuiging dat een samenleving of instelling neigt naar neergang. In het bijzonder is het de predispositie, afgesneden. Het verleden gunstig en de toekomst negatief bekijken.

Gerelateerd. Rosy retrospective. Zie 2.6.6

2.6.5 Telescopisch effect – telescoping effect

Telescopisch effect beschrijft de temporele verschuiving van een gebeurtenis waarbij mensen recente gebeurtenissen als verder weg zien dan ze zijn en verder weg gelegen gebeurtenissen als recenter dan ze zijn.

Het eerste staat bekend als achterwaartse telescopie of tijduitbreiding, en het tweede als voorwaartse telescopie.

Drie jaar is ongeveer het tijdsbestek waarin gebeurtenissen van achterwaarts in de tijd verschoven worden naar voorwaarts in de tijd.

2.6.6 Rose Retrospectie – Rosy retrospection

Rosy retrospection is het psychologische verschijnsel dat mensen soms onevenredig positiever over het verleden oordelen dan over het heden. Een bekend voorbeeld is dat de kinderjaren als positiever worden gezien dan ze daadwerkelijk waren. Gerelateerd. Dedinisme

2.6.7 Impact Bias

Impact Bias is de neiging van mensen om de duur of de intensiteit van toekomstige gevoelstoestanden te overschatten.

2.6.8 Pessimisme Vooroordeel – Pessimism bias

Pessimisme Vooroordeel is het effect waarbij mensen de waarschijnlijkheid overdrijven dat hen negatieve dingen zullen overkomen.

Het staat in contrast met optimismevooringenomenheid. Het verschil is dat we ons op een onwaarschijnlijke manier zorgen maken over de toekomst van onze samenleving.

Gerelateerd: Optimisme Vooringenomenheid

2.6.9 Planningsfout – Planning Fallacy

De planningsfout verwijst naar een voorspellingsfenomeen dat velen maar al te goed kennen. Mensen onderschatten tijd die nodig zal zijn om een toekomstige taak te voltooien. Ondanks de wetenschap dat eerdere taken over het algemeen langer hebben geduurd dan gepland.

Ook herkenbaar: De tijd nodig om een toekomstige taak te voltooien heeft een optimistische vertekening en de benodigde tijd wordt onderschat.

Gerelateerd. Optimisme Vooroordeel

2.6.10 Tijdbesparende vooringenomenheid – Time saving bias

Tijdbesparende vooringenomenheid is de neiging van mensen om de tijd die kan worden bespaard of verloren verkeerd in te schatten wanneer zij hun snelheid verhogen of verlagen.

In het algemeen onderschatten mensen de tijd die kan worden bespaard wanneer ze van een relatief lage snelheid (bv. 40 km/u) naar een relatief hoge snelheid (bv. 90 km/u) gaan en overschatten ze de tijd die kan worden bespaard wanneer ze van een relatief lage snelheid (bv. 90 km/u) naar een hoge snelheid gaan.

2.6.11 Pro-innovatie Vooringenomenheid – Pro innovation bias

Pro-innovatie Vooringenomenheid is de overtuiging dat een innovatie door de hele samenleving moet worden overgenomen zonder dat er iets aan veranderd hoeft te worden.

Regelmatig er sprake van de ‘voorvechter’ van de innovatie. Maar deze heeft zo’n sterk vooroordeel ten gunste van de innovatie, dat hij de beperkingen of zwakheden ervan misschien niet ziet en ze desondanks blijft promoten.

2.6.12 Projectie Vooringenomenheid – Projection bias

Projectie bias is de neiging om ten onrechte huidige voorkeuren te projecteren op een toekomstige gebeurtenis.

Wanneer mensen hun emotionele toestand in de toekomst proberen in te schatten, proberen zij een onbevooroordeelde schatting te geven. De beoordelingen van mensen zijn echter vervuild door hun huidige emotionele toestand. Het kan moeilijk voor hen zijn om hun emotionele toestand in de toekomst te voorspellen.

Verwant: Empathie Kloof

2.6.13 Terughoudendheid bias – Restraint bias

Terughoudendheid bias: de neiging van mensen om hun vermogen tot beheersing van impulsief gedrag te overschatten.

2.6.14 Zelfconsistentie bias – Self consistency bias

Zelfconsistentie bias staat voor het algemeen heersende idee dat we consistenter zijn in onze houdingen, meningen en overtuigingen dan we in werkelijkheid zijn.

Samenvatting

In dit artikel zijn 63 cognitive biases beschreven, die volgens de Cognitive Bias Codex die behoren bij gebrek aan betekenis.

We maken denkfouten, terwijl we ons daar veelal niet van bewust zijn. Onze zoektocht naar betekenis kan illusies oproepen. Soms verbeelden we ons details die door onze veronderstellingen zijn ingevoegd en construeren we betekenissen en verhalen die er niet echt zijn.

Als je deze biases in jouw omgeving tegenkomt, herken je ze wellicht. O.b.v. deze 63 biases weet je nu dat keuzes en beslissingen minder rationeel zijn dan je wellicht dacht.

Tot slot

Alle 180+ biases van de Codex worden beschreven in de volgende artikelen:

Het basis artikel: Wat is cognitive bias?
42 Cognitive biases van Teveel informatie.
63 Cognitive biases van Gebrek aan betekenis. Dit artikel.
47 Cognitive biases van de Noodzaak om snel te handelen.
31 Cognitive biases van Wat moet onthouden worden?

Eveneens interessant is het artikel Wat is de cognitive load theorie?

Het bericht Cognitive Biases van Gebrek aan betekenis verscheen eerst op agile4all.

In dit artikel worden 42 biases beschreven die gerelateerd zijn aan het verwerken van teveel informatie of informatie overload.

Bij het verwerken van informatie verwijderen we belangrijke feiten. Waardoor men minder rationeel is dan men denkt. De Cognitive Biases Codex beschrijft ruim 180 verschillende biases.

Om de ruime hoeveelheid biases te kunnen rangschikken heeft men 4 categorieën beschreven. Deze 4 categorieën zijn: teveel informatie, gebrek aan betekenis, de noodzaak om snel te handelen en wat moet onthouden worden? Alle categorieën zijn beschreven in separate artikelen, de links hiervoor staan onderaan in dit artikel.

In dit artikel worden 42 biases beschreven die horen bij ‘informatie overload – teveel informatie’. In onderstaande afbeelding wordt dit getoond als deel 1.

Er sprake van een bijzondere nummering! Per categorie en gedragscomponent zal er over meerdere artikelen een uniek nummer worden gebruikt. De redenen hiervoor zijn: dat het gemakkelijker is om te zoeken en omdat het aantal biases nog steeds toeneemt. Deze kunnen dan later kunnen worden toegevoegd.

Voor een algemene toelichting lees je eerst het artikel: Wat is cognitive bias?

Categorie 1: Teveel informatie – informatie overload

Iedereen ervaart een continue informatiestroom, om deze enorme informatiestroom te kunnen verwerken gebruiken mensen shortcuts. In het kader van de categorie ’teveel informatie’ zijn er 5 gedragscomponenten die relevant zijn:

1. Informatie die al in je geheugen staat of vaak herhaald wordt, valt ons eerder op. Iets wat recentelijk in het geheugen is geladen merken we ook eerder op.
2. Bizarre, grappige, visueel opvallende of antropomorfe dingen vallen meer op dan niet-bizarre of niet-zinvolle dingen.
3. Het valt ons op als er iets verandert.
4. We worden aangetrokken tot details die onze eigen bestaande overtuigingen bevestigen.
5. We merken gemakkelijker gebreken bij anderen op dan dat we stromingen bij onszelf opmerken.

Voor alle duidelijkheid, deze gedragscomponenten zijn niet goed of slecht te noemen. We hanteren short cuts omdat we zo geëvolueerd zijn. Het is echter handig om ze te herkennen, zodat je weet dat keuzes en beslissingen minder rationeel zijn dan je wellicht denkt.

De bronnen van onderstaande informatie zijn o.a: de Codex, Wikipedia en (wetenschappelijke) artikelen. Elke bias kan echter verder uitgediept worden door zelf te Googlen.

1.1 Informatie die al in je geheugen staat of vaak herhaald wordt, valt het ons eerder op. Iets wat recentelijk in het geheugen is geladen merken we ook eerder op. 12 biases:

1.1.1 Beschikbaarheid Heuristiek – Availability heuristic:

Beschikbaarheid heuristiek is een mentale snelkoppeling die zich baseert op onmiddellijke voorbeelden, die iemand te binnen schieten bij het evalueren van een specifiek onderwerp, concept, methode of beslissing.

De beschikbaarheid heuristiek berust op de gedachte dat als men zich iets kan herinneren, het belangrijk moet zijn, of op zijn minst belangrijker dan alternatieve oplossingen die men zich niet zo gemakkelijk herinnert.

ls gevolg daarvan hebben mensen, onder de beschikbaarheid heuristiek, de neiging om hun oordeel zwaarder te laten wegen in de richting van recentere informatie, waardoor nieuwe meningen vooringenomen zijn in de richting van dat laatste nieuws.

1.1.2 Aandachtsbias – Attentional Bias

Aandachtsbias is De neiging van mensen om hun waarneming te laten beïnvloeden door hun op dat moment terugkerende gedachten.

Aandachtsbiases kunnen verklaren hoe de perceptie van een persoon wordt beïnvloed door selectieve factoren in hun aandacht. Er is dan geen ruimte voor alternatieve mogelijkheden, omdat specifieke gedachten de gedachtegang op een bepaalde manier sturen.

Rokers hebben bijvoorbeeld de neiging een voorkeur te hebben voor sigaretten en andere rookgerelateerde signalen om hen heen, vanwege de positieve gedachten die zij al hebben toegeschreven aan roken en de signalen waaraan zij tijdens het roken werden blootgesteld. Men stelt dat de hersenen van rokers een verandering in de beloningsgevoeligheid hebben.

Aandachtsbias heeft ook een verband met angst en depressie.

1.1.3 Illusoire waarheidseffect – illusory thruth effect :

Ilusoire waarheidseffect is de neiging om te geloven dat informatie juist is na herhaalde blootstelling.

Wanneer de waarheid wordt beoordeeld, vertrouwen mensen erop of de informatie overeenkomt met hun begrip of als het vertrouwd aanvoelt. De eerste voorwaarde is logisch, omdat mensen nieuwe informatie vergelijken met wat zij al weten dat waar is.

Herhaling maakt uitspraken echter gemakkelijker te verwerken in vergelijking met nieuwe, niet herhaalde uitspraken. Waardoor mensen geloven dat de herhaalde conclusie meer waarheidsgetrouw is.

In diverse onderzoeken is gebleken dat hoe meer valse verklaringen werden getoond aan deelnemers, hoe groter de kans dat ze deze als waar of echt beoordeelden. De meeste mensen gaan vaak herhaalde informatie geloven.

Toch is deze biases ook nuttig, het is namelijk ook een snelkoppeling om de waarheid te achterhalen.

1.1.4 Loutere Blootstellingseffect – Mere exposure effect:

Loutere Blootstellingseffect is een psychologisch fenomeen waarbij mensen de neiging hebben een voorkeur te ontwikkelen voor dingen, alleen omdat ze er bekend mee zijn.

We geven voorkeur aan dingen die we eerder (onbewust) hebben waargenomen. Er zijn hier 2 theorieën over. Als we iets eerder hebben gezien:

• Voelen we ons minder onzeker.
• Zijn ze gemakkelijker te interpreteren.

In studies over interpersoonlijke aantrekkingskracht blijkt dat hoe vaker een persoon door iemand wordt gezien, hoe aardiger en sympathieker die persoon lijkt te zijn.

1.1.5 Context Effect:

Context effect is een aspect van de cognitieve psychologie dat de invloed beschrijft van omgevingsfactoren op iemands perceptie van een stimulus. 

Omgevingsfactoren (context) beinvloedt hoe een gebeurtenis wordt waargenomen. Een gebeurtenis zal gunstiger worden ervaren en herinnerd als de omgeving aantrekkelijk en/of comfortabel is.

Dit fenomeen o.a. gebruikt bij positionering vraagstukken. Iedereen kent wel een fijne stad, interessante winkel of een leuk eettentje. En ben je er al meerdere keren geweest of staat het nog in de planning?

1.1.6 Hulpmiddelen-afhankelijk vergeten – Cue dependent forgetting:

Hulpmiddelen-afhankelijk vergeten is het onvermogen om informatie terug te halen zonder geheugenmiddelen (cues).

Informatie die in het geheugen is opgeslagen, wordt teruggehaald door associatie met andere herinneringen. Sommige herinneringen kunnen niet worden opgeroepen door er alleen maar aan te denken. Men moet eerder denken aan iets dat ermee geassocieerd is.

1.1.7 Stemmings-Congruent Geheugen bias – Mood-Congruent memory bias:

Stemmings-congruent geheugen bias is het beter terughalen van informatie die overeenkomt met iemands huidige stemming.

1.1.8 Frequentie Illusie – Frequency illusion:

Frequentie illusie is de illusie waarbij een woord, een naam of iets anders dat onlangs onder iemands aandacht is gekomen, kort daarna plotseling met een onwaarschijnlijke frequentie lijkt te verschijnen.

1.1.9 Baader-Meinhof Fenomeen – Baader-Meinhof Phenomenon:

Het Baader-Meinhof fenomeen is het best te omschrijven als een frequentie Illusie toegepast op iets dat je net geleerd hebt.

1.1.10 Empathie kloof – Empathy gap:

Empathie kloof is een cognitieve bias waarbij mensen de invloeden van viscerale drijfveren op hun eigen attitudes, voorkeuren, en gedrag onderschatten. Deze bias heet ook wel de warmte-koude empathiekloof.

A) Van Warm-naar-koud: Mensen onder invloed van viscerale factoren (warm) beseffen niet volledig hoezeer hun gedrag en voorkeuren worden gedreven door hun huidige toestand; zij denken in plaats daarvan dat deze kortetermijndoelen hun algemene en lange termijnvoorkeuren weerspiegelen.

B) Van koud-naar-warm: Mensen in een koude toestand hebben moeite zich een voorstelling te maken van zichzelf in een warme toestand, waardoor de motiverende kracht van viscerale impulsen wordt geminimaliseerd. Dit leidt tot onvoorbereidheid wanneer viscerale krachten onvermijdelijk de kop opsteken.

Deze bias is bijvoorbeeld te herkennen aan dat men allerlei voornemens heeft, start en dan opgeeft en opnieuw start en weer opgeeft.

Als men zich comfortabel voelt is het gemakkelijk om iets te willen gaan doen, maar we zijn slecht in staat om te voorspellen wat je gaat denken, willen, voelen en doen als je straks geconfronteerd wordt met de daadwerkelijk toestand. Zeker als deze heftig aanvoelt denk dan aan honger, dorst, pijn, emoties of sociale druk.

1.1.11 Omissie Vooroordeel – Omission Bias:

Ommissie vooroordeel is de tendens om schadelijke acties als slechter, of minder moreel te beoordelen dan even schadelijke omissies (inacties) omdat acties duidelijker zijn dan inacties. Deze Biase is Controversieel.

Een voorbeeld hiervan is de beslissing van ouders om het een kind niet in te laten enten uit angst dat het kind door de inenting overlijd. Terwijl de kans dat de vaccinatie dodelijk is, veel kleiner is dan de overlijden aan de ziekte die met wilt voorkomen door de enting.

1.1.12 Basistarieffout – Base rate fallacy:

Basistarieffout is als volgt te omschrijven: indien aan elkaar gerelateerde basisinformatie (d.w.z. algemene, algemene informatie) en specifieke informatie (informatie die slechts op een bepaald geval betrekking heeft) wordt gepresenteerd, heeft het verstand de neiging de eerste te negeren en zich op de tweede te concentreren.

De base rate fallacy is een bekend fenomeen en gerelateerd aan wiskunde. Men trekt regelmatig de verkeerde conclusie, omdat men cijfers onjuist interpreteert.

Het beste voorbeeld hiervan zijn loterijen. Men kent vaak de kans om te winnen niet, maar men kent wel iemand (via via) die gewonnen heeft. Of men stelt dat er elke keer wel iemand wint.

Verwant: Conservatisme

1.2. Bizarre, grappige, visueel opvallende of antropomorfe dingen vallen meer op dan niet-bizarre of niet-zinvolle dingen. 6 biases:

1.2.1 Bizarheidseffect – Bizarreness effect:

Bizarheidseffect is de neiging van mensen om bizar materiaal beter onthouden dan gewoon materiaal.

1.2.2 Humor Effect:

Het humor effect is de neiging om humoristische items beter te onthouden dan niet-humoristische.

1.2.3 Von Restorff Effect (Isolatie Effect):

Het Von Restorff-effect voorspelt dat wanneer meerdere homogene stimuli worden gepresenteerd, de stimulus die verschilt van de rest, meer kans heeft om te worden onthouden.

Dit principe wordt veel gebruikt in marketing. Je wilt iets kopen, je kunt kiezen uit vier varianten, maar één variant heeft een andere kleur. En dan staat er ook nog: veel gekozen bij… Wat kies jij?

1.2.4 Beeldsuperioriteitseffect – Picture superiority effect:

Het beeldsuperioriteitseffect is het fenomeen waarbij afbeeldingen en foto’s eerder worden onthouden dan woorden.

1.2.5 Zelf-Relevantie Effect – Self-Reference Effect:

Zelf-relevantie effect is de neiging van individuen om een beter geheugen te hebben voor informatie die betrekking heeft op zichzelf in vergelijking met materiaal dat minder persoonlijke relevantie heeft.

1.2.6 Negativiteits vooroordeel – Negativity bias:

Negativiteits vooroordeel is de opvatting dat, zelfs bij gelijke intensiteit, dingen van negatievere aard (bijv. onaangename gedachten, emoties of sociale interacties; schadelijke/traumatische gebeurtenissen) een groter effect hebben op iemands psychologische toestand en processen dan neutrale of positieve dingen.

Kortom, negatieve ervaringen hebben meer impact dan positieve ervaringen. Gerelateerd. Verliesaversie

1.3 Het valt ons op als er iets verandert. 8 biases:

1.3.1. Verankering – Anchoring:

Verankering is een cognitieve bias die de algemene menselijke neiging beschrijft om te zwaar te vertrouwen op het eerste stukje aangeboden informatie (het ‘anker’) bij het nemen van beslissingen.

1.3.2 Conservatisme – Conservation:

Conservatisme is een vooroordeel in de menselijke informatieverwerking, dat verwijst naar de neiging om iemands overtuiging onvoldoende te herzien, wanneer men nieuw bewijs krijgt aangereikt.

Wiskundig gezien over-wegen mensen de voorafgaande verdeling (basistarief) en onder-wegen zij nieuw bewijsmateriaal uit de steekproef.

Gerelateerd. Basistarief-fallacy

1.3.3 Contrast Effect:

Contrast effect is de verbetering of vermindering, ten opzichte van normaal, van perceptie, cognitie of verwante prestatie als gevolg van opeenvolgende (onmiddellijk voorafgaande) of gelijktijdige blootstelling aan een stimulus van mindere of grotere waarde in dezelfde dimensie.

Een voorbeeld. Een persoon zal meer of minder aantrekkelijk lijken dan die persoon op zichzelf is, wanneer hij onmiddellijk voorafgegaan wordt door, of gelijktijdig vergeleken wordt met, respectievelijk, een minder of meer aantrekkelijke persoon.

1.3.4 Distinctie Bias – Distinction effect:

Distincitie bias is de neiging om twee opties als meer onderscheidend te zien wanneer ze gelijktijdig worden geëvalueerd dan wanneer ze afzonderlijk worden geëvalueerd.

Voorbeeld. Om deze bias te vermijden, vergelijk je bijvoorbeeld twee banen of huizen beter niet rechtstreeks met elkaar. Beschouw in plaats daarvan elke baan, of elk huis, afzonderlijk en maak een algemene beoordeling van elke baan afzonderlijk, en vergelijk vervolgens de beoordelingen, waardoor je een keuze kunt maken die de toekomstige ervaring nauwkeurig voorspelt.

1.3.5 Focus Effect – Focusing effect:

Foucs effect is een cognitieve bias die optreedt wanneer mensen te veel belang hechten aan slechts één aspect van een evaluatie, waardoor een fout ontstaat bij het nauwkeurig voorspellen van het nut van een toekomstige uitkomst. Voorbeelden:

• Het is zonniger in het zuiden van Europa, dus mensen moeten daar gelukkiger zijn.
• Een baan die meer geld oplevert moet beter zijn.

1.3.6 Framing Effect:

Framing effect is een cognitieve bias waarbij mensen op verschillende manieren reageren op een bepaalde keuze, afhankelijk van hoe deze wordt gepresenteerd; bijv. als een verlies of als een winst.

1.3.7 Geld Illusie – Money illusion:

Geld Illusie is de neiging van mensen om aan valuta te denken in nominale in plaats van reële termen. Met andere woorden, de numerieke/gezichtswaarde (nominale waarde) van geld wordt verward met zijn koopkracht (reële waarde) op een eerder punt in het algemene prijspeil (in het verleden).

Een voorbeeld: een huis kostte vroeger fl. 44.000,- dat is slechts €20.000,- De denkfout die dan zou kunnen ontstaan is dat men dit bedrag vergelijkt met de huidige huizenprijzen en dit niet met in relatie brengt met het inkomen.

1.3.8 Wet van Weber-Fechner – Weber-Fechner law

De Wet van FeberWechner stelt dat de subjectieve gewaarwording evenredig is met de logaritme van de stimulusintensiteit. Een andere manier om te stellen is dat de verandering in een stimulus die net merkbaar zal zijn een constante verhouding is van de oorspronkelijke stimulus. Dit noemt men ook Numerieke Cognitie. Een voorbeeld:

Psychologische studies tonen aan dat het steeds moeilijker wordt om twee getallen te onderscheiden naarmate het verschil tussen die getallen kleiner wordt.

Dit kan verklaren waarom consumenten niet rondkijken om een klein percentage te besparen op een grote aankoop, maar wel rondkijken om een groot percentage te besparen op een kleine aankoop die een veel kleiner absoluut bedrag vertegenwoordigt.

1.4 We worden aangetrokken tot details die onze eigen bestaande overtuigingen bevestigen. 13 biases:

1.4.1 Bevestigingsvooringenomenheid – Confirmation Bias:

Bevestiging bias is de neiging om informatie te zoeken, te interpreteren, te bevoordelen en zich te herinneren op een manier die iemands reeds bestaande overtuigingen of hypotheses bevestigt.

1.4.2 Congruentie Vooringenomenheid – Congruence bias:

Congruentie vooringenomenheid is een soort cognitieve bias vergelijkbaar met confirmation bias. Congruentie vooringenomenheid ontstaat doordat mensen te veel vertrouwen op het direct testen van een bepaalde hypothese en het indirect testen verwaarlozen.

Een voorbeeld: In een experiment zal een proefpersoon zijn eigen meestal naïeve hypothese steeds opnieuw testen in plaats van te proberen deze te weerleggen.

1.4.3 Rationalisatie na aankoop – Post-purchase rationalization:

Rationalisatie naar aankoop is de neiging om met terugwerkende kracht positieve eigenschappen toe te schrijven aan een optie die men heeft gekozen.

1.4.4 Keuze ondersteunende bias – Choice-support bias

Keuze ondersteunende bias is in de cognitieve wetenschap een voorspelbare manier waarop herinneringen aan keuzeopties worden vervormd, dat positieve aspecten de neiging hebben te worden herinnerd als deel van de gekozen optie, ongeacht of zij oorspronkelijk deel uitmaakten van die optie, en negatieve aspecten de neiging hebben te worden herinnerd als deel van afgewezen opties.

1.4.5 Selectieve perceptie – selective perception:

Selectieve perceptie is de neiging om stimuli die emotioneel ongemak veroorzaken en in tegenspraak zijn met onze eerdere overtuigingen, niet op te merken en sneller te vergeten. Gerelateerd. Struisvogeleffect, Normaliteitsvooroordeel

1.4.6 Waarnemer-Expectatie effect – Observer-expectancy effect

Waarnemer-expectatie effect is een vorm van reactiviteit waarbij de cognitieve bias van een onderzoeker ervoor zorgt dat hij de deelnemers aan een experiment onbewust beïnvloedt.

1.4.7 Experimentator Bias – Experimenter’s Bias:

Experimentator Bias: wanneer de verwachtingen van de experimentator met betrekking tot de onderzoeksresultaten de onderzoeksresultaten beïnvloeden.

1.4.8 Waarnemer effect – Observer bias

Wanneer de verwachtingen van de observant de onderzoeksresultaten beïnvloeden.

1.4.9 Verwachtingen effect – Expectation Bias:

Wanneer de verwachtingen van de experimentator over de onderzoeksresultaten de onderzoeksresultaten vertekenen.

1.4.10 Struisvogel Effect – Ostrich effect:

Struisvogel effect is: het vermijden om zichzelf bloot te stellen aan informatie waarvan men vreest dat het psychologisch ongemak kan veroorzaken. Verwant. Normaliteitsvooroordeel, Selectieve Waarneming

1.4.11 Subjectieve Validatie – Subjective validation

Subjectieve validatie, ook bekend als Persoonlijk Validatie Effect: Een cognitieve bias waardoor een persoon een uitspraak of een ander stuk informatie als correct zal beschouwen als het voor hem of haar een persoonlijke betekenis of betekenis heeft.

Met andere woorden, een persoon wiens mening wordt beïnvloed door subjectieve validatie zal twee gebeurtenissen die niets met elkaar te maken hebben (d.w.z. een toeval) als met elkaar in verband zien omdat zijn persoonlijke overtuiging vereist dat zij met elkaar in verband staan.

Hieraan gerelateerd is het Forer Effect: Een veel voorkomend psychologisch verschijnsel waarbij individuen een hoge accuraatheid geven aan beschrijvingen van hun persoonlijkheid die zogenaamd specifiek op hen zijn toegesneden, maar die in feite vaag en algemeen genoeg zijn om op een breed scala van mensen van toepassing te zijn.

1.4.12 Voortgezet Invloedseffect – Continued influence effect:

Voortgezet invloedseffect is de neiging om eerder aangeleerde verkeerde informatie te geloven, zelfs nadat deze is gecorrigeerd.

Verkeerde informatie kan nog steeds de gevolgtrekkingen beïnvloeden die men maakt nadat een correctie heeft plaatsgevonden. Is tevens een subset van conservatisme.

1.4.13 Semmelweis Reflex:

Semmelweis effect is de reflexachtige neiging om nieuw bewijs of nieuwe kennis af te wijzen omdat het in strijd is met gevestigde normen, overtuigingen of paradigma’s.

1.5 We merken gemakkelijker gebreken bij anderen op dan dat we stromingen bij onszelf opmerken. 3 biases:

1.5.1 Vooringenomen Blinde Vlek – Bias blind spot:

De vooringenomen blinde vlek is de cognitieve bias van het herkennen van de impact van biases op het oordeel van anderen, terwijl men de impact van biases op het eigen oordeel niet ziet.

Verwant. Introspectie Illusie: Een cognitieve bias waarbij mensen ten onrechte denken dat ze direct inzicht hebben in de oorsprong van hun mentale toestanden, terwijl ze de introspecties van anderen als onbetrouwbaar behandelen. Ook Actor-Observer Bias, Fundamental Attribution Error, Ultimate Attribution Error, Positivity Effect

1.5.2 Naïef Cynisme:

Naïef cynisme is een cognitief bias en vorm van psychologisch egoïsme dat optreedt wanneer mensen naïef meer egocentrische vooringenomenheid bij anderen verwachten dan in werkelijkheid het geval is.

1.5.3 Naïef Realisme:

Naïef Realisme is de menselijke neiging om te geloven dat we de wereld om ons heen objectief zien en dat mensen die het niet met ons eens zijn wel ongeïnformeerd, irrationeel, of bevooroordeeld moeten zijn. Verwant. Valse Consensus Effect, Acteur-waarnemer Vooringenomenheid, Fundamentele Attributiefout, Vooringenomen Blinde Vlek, Ultieme Attributiefout

Samenvatting

In dit artikel zijn 42 biases beschreven, die volgens de Cognitive Bias Codex gerelateerd zijn aan het verwerken van te veel informatie.

We hebben geleerd om short cuts toe toepassen, maar daar gaat het regelmatig mis. bij het verwerken van informatie verwijderen we belangrijke feiten. We maken denkfouten, terwijl we ons daar veelal niet van bewust zijn.

Als je deze biases in jouw omgeving tegenkomt, herken je ze wellicht. Dat is handig, want o.b.v. deze 42 biases weet je nu dat keuzes en beslissingen minder rationeel zijn dan je wellicht dacht.

Wist je overigens dat veel biases worden gebruikt in neuro marketing? Dan zet men juist in op beïnvloeding van vooroordelen, omdat deze bekende gedragscomponenten kunnen helpen bij het verleiden tot een (extra) aankoop.

Tot slot

Alle 180+ biases van de Codex worden beschreven in de volgende artikelen:

Het basis artikel: Wat is cognitive bias?
42 Cognitive biases van Teveel informatie. Dit artikel.
63 Cognitive biases van Gebrek aan betekenis.
47 Cognitive biases van de Noodzaak om snel te handelen.
31 Cognitive biases van Wat moet onthouden worden?

Eveneens interessant is het artikel Wat is de cognitive load theorie?

Het bericht Cognitive Biases van Teveel informatie verscheen eerst op agile4all.

Cognitive Bias is een systematisch patroon, waarbij het meenemen van een vooringenomen besluit of bevooroordeling in je oordeelsvorming leidt tot verkeerde conclusies.

Daniel Kahneman en Amos Tversky beschreven in 1972 het concept van cognitive bias. Zij kwamen o.b.v. onderzoek met hun prospectieve theorie als een meer realistisch alternatief voor de rationele keuzetheorie.

Vrij vertaald was de boodschap van Kahneman en Tversky: ‘hoewel het lijkt dat mensen rationeel en logisch denken bij het nemen van beslissingen, het tegendeel vaak waar blijkt te zijn. Individuen blijken namelijk hun eigen ‘subjectieve werkelijkheid’ te creëren op basis van hun perceptie van de input’.

Andere gehanteerde benamingen voor cognitieve bias zijn: cognitieve fout, cognitieve vooringenomenheid cognitieve vertekening of cognitieve vervorming.

Dit artikel beperkt zich tot de hoofdlijnen van cognitive bias en probeert je bewust te maken van vooroordelen, bij jou en anderen, zodat je stilstaat bij het feit dat niet alle beslissingen gebaseerd zijn op ratio.

Het patroon: cognitive bias

Simpel verwoord is Cognitive Bias een systematisch patroon van afwijkingen van de rationele norm, die je overtuigingen en beslissingen beïnvloeden. Door het creëren van een eigen subjectieve werkelijkheid i.p.v. rationeel te handelen o.b.v. objectieve input.

In dit proces ontstaan mogelijk ‘denkfouten’. Waarbij je meent rationeel te handelen, terwijl dit in werkelijkheid niet zo is. Cognitieve vooringenomenheid krijgt ruimte om e.e.a. in te kleuren. Wat kan leiden tot perceptuele vervorming, onnauwkeurig oordeel en/of onlogische interpretatie. Dit noemt men ook wel irrationaliteit.

Het is best uitdagend om te beschrijven wat het verschil is met een ‘logische’ denkfout. Een goede beschrijving is wellicht dat ‘cognitive bias denkfouten’ niet herleid kunnen worden tot oorzaak en gevolg.

Inmiddels zijn er ruim 180 varianten van cognitive bias gedefinieerd, deze wijzen je op de meest voorkomende tekortkomingen in rationeel en kritisch denken. Deze hoef je echt niet allemaal te kennen. Maar inzicht in de hoofdlijnen en daardoor een aantal ‘biases’ kunnen herkennen en vermijden helpt je direct in jouw (werk)omgeving.

180+ varianten van Cognitive Bias

Wist je al dat er al meer dan 180 varianten van cognitive bias zijn beschreven en dat dit aantal nog steeds toeneemt? Laten we als een mogelijke toevoeging eens een nieuw psychologisch begrip als voorbeeld nemen: FOMO, Fear Of Missing Out.

Het fenomeen van iets te missen bestaat al heel lang, maar FOMO is gekoppeld aan het missen van een sociale gebeurtenis, een nieuwe ervaring, een profijtelijke investering of een bevredigend sociaal evenement. Het is o.b.v. onderzoek zelfs al gekoppeld aan onderliggend gedrag: onzekerheid en ontevredenheid. Feitelijk is het ook de angst voor spijt, zowel vooraf als achteraf. Feit is dat FOMO het gedrag stuurt en dat dit niet altijd leidt tot een rationele uitkomst.

Zou FOMO kunnen worden toegevoegd aan de 180+ varianten? Vermoedelijk wel, want alle andere begrippen beschrijven ook het interpreteren op de een of andere manier van het tot stand komen van een niet rationele uitkomst en deze bevestigt vaak iemands bestaande overtuigingen.

Ruim 180 varianten! Deze zullen worden beschreven in andere artikelen. In dit artikel wordt de samenhang beschreven d.m.v. een beschrijving van de 4 hoofdcategorieën.

Cognitieve aandoening?

Tijd voor een boute stelling: cognitieve vooringenomenheid mag je ook zien als een cognitieve ‘aandoening’. Want ieder mens heeft er zowel voordeel als nadeel van. Vrijwel iedereen heeft geleerd om snel beslissingen te kunnen nemen, maar vrijwel iedereen heeft ook ‘blinde vlekken’ en komt soms tot irrationele conclusies.

Een aantal van deze ‘blinde vlekken’ komen zo vaak voor dat ze een naam hebben gekregen. Als je deze benamingen kent, is het gemakkelijker om ze te herkennen en vervolgens te vermijden of er anders mee om te gaan. En dat is belangrijk, want deze cognitieve vooroordelen hebben een sterke invloed hebben op hoe je denkt, hoe je je voelt en hoe je je gedraagt!

De Cognitive Bias Codex

Hoewel er meerdere vormen van indelen zijn en er gediscussieerd wordt over elke vorm van indeling van cognitive bias, waaronder zelfs een discussie of de woorden ‘denkfout of fout’ mogen worden gehanteerd, is het van belang om je te blijven realiseren dat het fenomeen cognitive bias menselijk gedrag beschrijft.

In dit artikel is voor veel gebruikte indeling gekozen, die van de Cognitive Bias Codex. Deze staat in onderstaande afbeelding:

4 categorieën van cognitive bias

Om de ruime hoeveelheid biases te kunnen rangschikken heeft men 4 categorieën beschreven. Deze 4 categorieën zijn: informatie overload, gebrek aan betekenis, de noodzaak om snel te handelen en wat moet onthouden worden?

1. Teveel informatie

Er is vrijwel altijd sprake van een informatie overload, maar laten we starten met het positieve nieuws. We hebben geen andere keuze dan om bijna alles uit te filteren. De reden hiervoor is dat er gewoonweg te veel informatie is. Een deel van de informatie die we buiten beschouwing laten is echter erg nuttig en heel belangrijk.

Ons brein is geëvolueerd en het is zinvol gebleken om een paar eenvoudige trucs te gebruiken om die stukjes informatie eruit te pikken, die stukjes die het meest waarschijnlijk op een of andere manier nuttig zullen zijn. In dit proces verwerken we dus eigenlijk ruis! We zetten ruis om in een signaal!

In dit kader zijn er 5 gedragscomponenten die relevant zijn:

• Informatie die al in je geheugen staat of vaak herhaald wordt, valt het ons eerder op. Iets wat recentelijk in het geheugen is geladen merken we ook eerder op.
• Bizarre, grappige, visueel opvallende of antropomorfe dingen vallen meer op dan niet-bizarre of niet-zinvolle dingen.
• Het valt ons op als er iets verandert.
• We worden aangetrokken tot details die onze eigen bestaande overtuigingen bevestigen.
• We merken gemakkelijker gebreken bij anderen op dan dat we stromingen bij onszelf opmerken.

Aandachtspunt: we verwijderen belangrijke feiten!

2. Gebrek aan betekenis

Onze zoektocht naar betekenis kan illusies oproepen. Soms verbeelden we ons details die door onze veronderstellingen zijn ingevoegd, en construeren we betekenissen en verhalen die er niet echt zijn. In dit proces maken we van een signaal een verhaal, maar we filteren en voegen toe!

De wereld is erg verwarrend, en uiteindelijk zien we er maar een heel klein stukje van, maar we moeten er iets van begrijpen om te kunnen overleven.

Zodra de verminderde stroom informatie binnenkomt, verbinden we de punten, vullen de gaten aan met dingen die we al denken te weten, en werken onze mentale modellen van de wereld bij.

We vinden verhalen en patronen, zelfs in schaarse gegevens. Omdat we maar een heel klein beetje van de informatie van de wereld krijgen, en bovendien bijna al het andere uitsluiten, hebben we nooit de luxe van een volledig verhaal.

Zo reconstrueren onze hersenen de wereld, zodat we ons compleet voelen in ons hoofd.

Dit is samen te vatten in de onderstaande 6 gedragscomponenten:

• We hebben de neiging verhalen en patronen te vinden, zelfs als we naar schaarse gegevens kijken.
• Wij vullen karakters in op basis van stereotypen, algemeenheden en voorgeschiedenis.
• We stellen ons dingen en mensen die we kennen of die ons dierbaar zijn voor als beter.
• We vereenvoudigen waarschijnlijkheden en getallen om er gemakkelijker over te kunnen denken.
• Wij denken dat we weten wat andere mensen denken.
• We projecteren onze huidige denkwijze en veronderstellingen op het verleden en de toekomst.

Aandachtspunt: we bedenken/verzinnen belangrijke feiten.

3. De noodzaak om snel te handelen

De noodzaak om snel te handelen kan van levensbelang zijn. Als mens hebben we geleerd om snel te beslissen op basis van ‘het verhaal’. Dit is ook als volgt te beschrijven: verhalen worden snelle beslissingen, maar we vullen daarbij gaten op!

Snelle beslissingen kunnen echter ernstige consequenties hebben. Sommige van de snelle reacties en beslissingen die we nemen zijn zelfs oneerlijk, egoïstisch en contraproductief. Hier herken je vast de onderstaande 5 gedragscomponenten:

• Om te handelen moeten we erop vertrouwen dat we een impact kunnen maken en het gevoel hebben dat wat we doen belangrijk is.
• Om geconcentreerd te blijven, geven we de voorkeur aan het directe, herkenbare dingen in al aanwezige vormen.
• Om dingen gedaan te krijgen, hebben we de neiging om dingen waar we tijd en energie in hebben gestoken af te maken.
• Wij willen fouten vermijden, daarom streven wij naar behoud van autonomie en groepsstatus en vermijden wij onomkeerbare beslissingen
• We verkiezen eenvoudig ogende opties en volledige informatie boven complexe, dubbelzinnige opties.

Aandachtspunt: we omzeilen belangrijke feiten

4. Wat moeten we onthouden?

We moeten voortdurend kiezen wat we proberen te onthouden en wat we kunnen vergeten. De ellende is dat we zelfs keuzes maken die een eventueel vooroordeel versterken. Dit is schadelijk voor het denkproces, want het systeem is vervolgens nog meer bevooroordeeld.

Gemaakte fouten worden dus versterkt. Een goed voorbeeld hiervan is dat we de voorkeur hebben aan generalisaties boven specificaties. Bij veel details pakken we datgene wat ons opvalt. Gecombineer met de informatie overload en selectie wordt het verkrijgen van onvolledige informatie versterkt.

Dit valt als volgt samen te vatten: beslissingen informeren onze mentale modellen van de wereld, echter kunnen we door de snelheid en de keuze van wat we willen onthouden schade toebrengen.

Hiervoor zijn de volgende 4 gedragscomponenten beschreven:

• We bewerken en versterken sommige herinneringen achteraf.
• Wij gooien bijzonderheden weg om algemeenheden te vormen.
• We herleiden gebeurtenissen en brengen dit terug tot hun belangrijkste elementen.
• We slaan gebeurtenissen verschillend op, afhankelijk van hoe ze werden ervaren.

Aandachtspunt: We veranderen de feiten!

Samenvatting

Dit artikel gaat eigenlijk over gedrag van mensen. Hoe wij niet-rationele beslissingen nemen, terwijl wij denken dat we dit wel doen. Dit is als volgt samen te vatten: ruis wordt een signaal, een signaal wordt een verhaal, een verhaal worden beslissingen, beslissingen informeren onze mentale modellen van de wereld. Elke stap kent gedragscomponenten die beïnvloed kunnen worden door cognitive bias.

Alle cognitive bias categorieën zijn een onderdeel van het mens zijn. Er is geen absoluut goed en/of slecht aan, maar inzicht krijgen in welke er zijn en vervolgens weten waar je aan kunt werken om te verbeteren is altijd een mooi geschenk. Ga er dus maar gemakshalve vanuit dat ook jouw beslissingen niet altijd rationeel zijn. Dat mag er zijn, maar denk ook eens na of en wat je eraan kunt en wilt doen.

Start bijvoorbeeld eens met een zelfreflectie om te beoordelen of al jouw beslissingen wel logisch zijn of dat je onbewust een aantal ‘gebroken’ denkpatronen, blinde vlekken en denkfouten hierin hebt meegenomen. In agile omgevingen stel je de vraag: is dit een aanname?

Wist je overigens al dat jouw zoekresultaten op internet jou de eerste bias inzichten al kunnen verstrekken? Wellicht herken je jezelf al in de eerste (onbetaalde) link die je krijgt o.b.v. een zoekopdracht. Want deze link zal vermoedelijk sterk overeenkomen met wat je al denkt. Want algoritmes werken nu eenmaal zo, ze bieden datgene waar je naar op zoek bent o.b.v. eerder gedrag! Herkenbaar? Zou dit resultaat gebaseerd kunnen zijn op een cognitieve bias? Zoek dat voor jezelf eens uit!

Tot slot

Dit artikel legt de basis: Wat is cognitive bias?

Binnenkort verschijnen de inhoudelijke artikelen over de varianten van cognitive bias:

• De 42 biases van Teveel informatie staan in dit artikel: Cognitive Biases van Teveel informatie
• 63 biases m.b.t Gebrek aan betekenis volgt. Volgende week staat hier een link!
• Biases van De noodzaak om snel te handelen: volgt.
• Biases behorende bij Wat moeten we onthouden? volgt.

In de tussentijd is ook het interessant om het artikel Wat is de Cognitive Load Theorie? te lezen.

Het bericht Wat is Cognitive Bias? verscheen eerst op agile4all.