Wat zijn de 10 managementrollen van Mintzberg?

In Agile, Management by PeterLeave a Comment

Leestijd: 5 min.

Mintzberg beschrijft 10 managementrollen die onafhankelijk van elkaar ingezet kunnen worden, waarbij een bepaalde managementtrol meer voorkeur kan krijgen dan de andere.

Deze voorkeuren ontstaan door het type mens, de positie van de manager, type organisatie, omvang en organisatiecultuur. Volgens Henry Mintzberg zijn deze rollen altijd zichtbaar, worden zelfstandig en/of in combinaties toegepast en dienen allemaal ingevuld te worden door een manager.

Wat Mintzberg met zijn theorie aanreikt is de mogelijkheid om inzicht te krijgen in de toepassing van de diverse managementrollen en of de werkelijke tijdsbesteding over de diverse rollen wel past bij de voorliggende uitdaging.

Volgens Mintzberg zijn er 10 bestuurs- of managementrollen. Zoals je mag verwachten van een theorie die al decennia oud is, zijn er weer meerdere benamingen ontstaan. Onderstaand zal getracht worden om, indien bekend, deze ook te benoemen.

10 Managementrollen

De 10 managementrollen bieden handvatten om de vaardigheden van een manager te verbeteren, waarbij elke manager 3 vaardigheden dient te beheersen om organisatiegedrag te verbeteren om als manager succesvol te zijn.

De 3 vaardigheden die de manager nodig heeft om goed te presteren zijn: conceptuele, interpersoonlijke en technische vaardigheden. Deze worden vaak gekoppeld aan het niveau van de manager. Conceptuele vaardigheden bij topmanagement, menselijke vaardigheden bij middle management en technische vaardigheden bij lager management. Je mag bij deze indeling vraagtekens zetten, in de huidige informatiemaatschappij zal elke manager een totaalpakket dienen te hebben.

Mintzberg hanteert echter als categorieën bij de 10 rollen: interpersoonlijk, informatieverwerking en besluitvorming. Dat ziet er dan als volgt uit:

10 managementrollen - Mintzberg

Mintzberg beschrijft 10 managementrollen, deze brengt hij onder in 3 categorieën: interpersoonlijk contact, informatie verwerken en besluitvorming.

Managementrollen van interpersoonlijk contact

De eerste 3 managementrollen van Mintzberg zijn ondergebracht bij Interpersoonlijk contact. Dit betreft de rollen: boegbeeld, leider en verbinder. Het betreft de communicatie tussen de manager en anderen. Hier gaat het volgens Mintzberg met name over instructies, waarvoor de volgende competenties nodig zijn: teambuilding, communicatie, assertief handelen en anderen beïnvloeden. In deze beschrijving herken je wellicht dat deze theorie al wat ouder is.

1. Boegbeeld – Figuurlijk

De eerste managementrol die iedereen direct herkent is de rol van Boegbeeld. De manager die voor de interne en externe omgeving de organisatie kleur geeft! Het boegbeeld is een symbool van status en autoriteit.

Je bent een boegbeeld, wat je zegt als manager doet er toe. Door je positie wordt er naar je gekeken, je vertegenwoordigt namelijk (een deel van) de organisatie. Jouw gedrag kan direct impact hebben, op de medewerkers, je klanten, de beursnotering, op actiegroepen en nog veel meer. Tegenwoordig beoordeelt men je ook op consistentie in (zuiver) gedrag. Het is ook een vorm van symbolisch leiderschap, waarbij je je richt op sociale en juridische zaken. Voorbeelden: een receptie, trouwerij of begrafenis.

2. Leider

Je neemt beslissingen en mobiliseert mensen. Dat was wellicht vroeger voldoende, maar dat gaat natuurlijk tegenwoordig veel verder en dieper.

Je stuurt, inspireert, steunt, motiveert en beoordeelt collega’s. Je creëert vertrouwen, biedt gelijke kansen, zorgt voor welzijn en verwacht resultaten. Daarnaast wil je dat collega’s ook nog de ruimte krijgen en nemen om zich te ontwikkelen en te groeien. Je draagt zorg voor een goede bezetting, zowel in aantallen, verscheidenheid en in een sociaal perspectief.

3. Verbinder – Netwerker – Liaison

De derde managementrol is die van verbinder, netwerker of liaison. Als top manager verbind je het werk van alle managers onder jou, maar middle managers verbinden ook zelf tussen de diverse niveaus. Als verbinder koppel je tevens de in- en externe partijen aan elkaar.

Managementrollen van informatie verwerken

Een manager ontvangt informatie, geeft deze door en analyseert de informatie. Het betreft de rollen: observator, informatie verstrekker en woordvoerder. Dit vat Mintzberg samen met het woord ‘monitoring’: focus hebben op het resultaat en het zoeken naar informatie.

4. Observator – Monitor – Waarnemer van informatie

Verantwoordelijk voor informatie die relevant is om de interne en externe omgeving te begrijpen. Evalueert het werk van anderen en houdt de markt in de gaten. Je analyseert dus informatie, zowel intern als extern, en kijkt of er mogelijk kansen en bedreigingen zijn.

5. Informatie verstrekker – Dissiminator – verspreider van informatie

In de managementrol van informatie verstrekker houdt men teams op de hoogte over de situatie binnen en buiten de organisatie. Verantwoordelijk voor samenhang, integratie en het delen van informatie voor anderen in de organisatie.

6. Woordvoerder

Spreekt namens de organisatie of presenteert een product of dienst als er een nieuwe activiteit start. Kortom, in deze managementrol vertegenwoordig je de organisatie. Dit kan zowel voor jouw teams zijn in de interne organisatie of naar de externe omgeving. Je brengt informatie naar buitenstaanders over de organisatieplannen en – uitkomsten

Managementrollen van besluitvorming

Besluitvorming kan op verschillende niveaus en manieren plaatsvinden. Je hebt het hier ook over managementstijlen. Besluitvorming bestaat uit 4 managementrollen die vervat zijn in de categorieën: ondernemer, probleemoplosser, verdeler van middelen en onderhandelaar.

Volgens Mintzberg zijn de bijbehorende functies: alloceren, plannen maken en inplannen, daarvoor zijn de volgende competenties nodig: denken en beslissingen nemen, ethisch gedragen en zelf management.

7. Ondernemer – entrepreneur

Het bekende scannen van de omgeving naar mogelijkheden voor de organisatie, het stimuleren van creativiteit en innovatie. Bijvoorbeeld door het inbrengen van nieuwe ideeën of verbeteringen, zie ook de PDCA-cirkel.

Stel jezelf de vragen: Wat is je koers voor de (nabije) toekomst? Hoe creëer of reageer jij op verandering? Welke investeringen voorzie je, welke groei of uitbreiding voorzie je, voor welke activiteiten reserveer je geld? Hoe neem je de anderen mee in je visie?

8. Probleemoplosser – Oplosser van strubbelingen (disturbence handler)

Lost uitdagingen, problemen en crisissen zo snel mogelijk op. Dit is overigens een rol die bijzondere aandacht vraagt, veel managers vinden het namelijk heerlijk om ‘brandjes te blussen’. Helaas gaat dat vaak ten koste van een andere rol, bijvoorbeeld de ondernemersrol.

9. Verdeler van middelen, middelentoewijzer (resource allocator)

Dit omvat een optimale inzet van alle benodigde middelen. Bepaalt budgets voor je team of verschillende afdelingen, Van machines tot salarissen en bonussen

10. Onderhandelaar

Je vertegenwoordigt de organisatie bij belangrijke onderhandelingen. In deze rol onderhandel je o.a. met klanten, distributeurs, inkopers en andere stakeholders. Veelal met als doel (langdurige) relaties op te bouwen en conflicten op te lossen, daarbij behartig je de team- of organisatiebelangen.

Bovenstaande 10 managementrollen zijn samengevat in onderstaande afbeelding:

De 10 managementrollen en agile werken

Vanzelfsprekend zijn er meerdere alternatieven voor de 10 Mintzberg rollen bedacht, denk maar eens aan de lerende organisatie theorie van Senge of het huidige remote management in een agile omgeving.

Wat echter interessant blijft is dat een manager niet altijd overziet waar de beschikbare management tijd aan besteed wordt. De bewustwording van de tijdsbesteding en het rendement van de tijdsbesteding is een prachtige dialoog waard. De 10 managementrollen van Mintzberg biedt een mooi haakje hiervoor.

De moderne leider kan kiezen uit meerdere leiderschapstheorieën, maar Mintzberg maakt het makkelijk voor een Agile Coach of leider om de juiste vragen te stellen:

  • Waar besteed je (te) veel tijd aan? Waar (te) weinig tijd aan?
  • Als je kijkt naar de 10 rollen, is er dan sprake van evenwicht?
  • Welke rol geeft je energie?
  • Welke rol kost je de meeste energie?
  • Wat is de minst leuke of interessantste rol?

Elke vraag kan verder worden verdiept door het hanteren van de 5x waarom methode of de 5W2H methode.

Samenvatting

De 10 managementrollen van Mintzberg zijn bekend bij elke leider. In dit artikel is echter het begrip manager gehanteerd, want dit is zoals Mintz het heeft beschreven.

Wat ‘managementrollen’ spannend maakt is dat men de rollen heeft vervangen door of geïntegreerd heeft in het woord ‘leiderschap’. Veel moderne leiderschaptheorieën maken gebruik van de managementrollen van Mintzberg, vaak in een ander jasje of in een andere context.

Toch is het superhandig om de 10 managementrollen van Mintzberg in te kunnen zetten, ze zijn namelijk eenvoudig te hanteren bij het coachen van leiders.

Lees voor een moderne benadering van leiderschap het artikel: Het Leadership Agility Model van Ron Meyer en Ronald Meijers

Leave a Comment