Wat is het ADKAR model?

In Intermediate, Management by PeterLeave a Comment

Leestijd: 5 min.

Het ADKAR model richt zich op individuele verandering tijdens een veranderproces. In elke fase van het proces worden individuen begeleid.

ADKAR is een acroniem voor Awareness, Desire, Knowledge, Ability en Reinforcement. Het staat voor het begeleiden van individuen door een bepaalde verandering en het aanpakken van eventuele belemmeringen.

Het ADKAR model is een ‘waterval’ methode voor:

  • Het plannen van verandermanagement activiteiten.
  • Diagnose van hiaten tijdens de verandering.
  • Het ontwikkelen van acties, om bij te sturen.
  • Het ondersteunen van leiders en veranderexperts.

ADKAR is één van de componenten van het Prosci framework. De Prosci Methodologie is beschreven in het artikel: Wat is de Prosci methodologie? Dit artikel gaat over het ADKAR model, deze staat centraal in de Prosci methode. Zie onderstaande afbeelding.

Prosci Framework

Dit artikel neemt je mee door het ADKAR model a.d.h.v. veel afbeeldingen. Dit is een goede methode om dit omvangrijke model toe te lichten.

ADKAR – veranderen gericht op het individu

Prosci stelt dat individuen de verandering succesvol maken. Daartoe hanteert de veranderaar het ADKAR model, waardoor de medewerkers vertrouwen krijgen, hebben en houden in de verandering. Prosci stelt namelijk dat ‘veranderen’ wel vanuit de juiste lens moet worden bekeken: 

‘Organisaties veranderen niet, het zijn individuen die veranderen’.

Om verandering van individuen mogelijk te maken hanteert men dus ADKAR. ADKAR een acroniem voor: Awareness, Desire, Knowledge, Ability en Reinforcement. Later in dit artikel volgt de Nederlandse vertaling, maar het acroniem staat in voor:

  • Awareness of the need of change.
  • Desire to participate and support the change.
  • Knowledge on how to change.
  • Ability to implement required skills and behaviours.
  • Reinforcement to sustain the change.

Bovenstaand is niet eerst vertaald, vooral om het acroniem te laten landen. Maak je echter geen zorgen, de vertaling volgt. Want wat belangrijk is dat je nu als veranderaar de achterliggende gedachte van ADKAR ziet en daardoor beter begrijpt waar dit artikel over gaat.

Zoals je verwacht, in een waterval methode, zijn er opeenvolgende stappen in het proces. Elke letter van het acroniem kan het beste worden ingezet op een specifiek moment.

Het inzetten van ADKAR op de juiste momenten

Volgens Prosci zet je ADKAR in op verschillende momenten. Zie onderstaande afbeelding.

Het inzetten van ADKAR op het juiste moment

Meten is weten

Prosci meet al decennia de effecten van veranderprocessen. Hun onderzoek toont een significant verband tussen een gestructureerde veranderaanpak en het gebruiken van de gekozen oplossing(en) door de medewerkers. Dit laatste is volgens Prosci alleen te behalen als ‘de menskant’ van de verandering ruime aandacht krijgt. ADKAR is het component die de veranderlens op de ‘menskant’ richt.

Tijdens het ADKAR veranderproces hanteert men eveneens een vraagmethodiek. De kern van deze methode is dat medewerkers individueel met een aantal vragen worden benaderd. Het zijn veelal gestandaardiseerde ADKAR vragen, waar een medewerker een score geeft van 1 tot en met 5. Een score van 3 of lager is ‘onvoldoende’.

Als er sprake is van een onvoldoende zal er actie ondernomen dienen te worden, volgens Prosci door de manager! Bijvoorbeeld door in gesprek te gaan over mogelijke onduidelijkheden of belemmeringen om deze weg te nemen.

Deze vragen lopen vanzelfsprekend ook vooruit op de volgende fasen van de verandering, zodat bijtijds bijgestuurd kan worden. Een onvoldoende betekent volgens ADKAR immers dat de volgende fase niet soepel kan verlopen.

De vraag die vaak gesteld wordt is: Waarom per medewerker? Prosci is ervan overtuigd dat elke medewerker een individu is, met een eigen unieke achtergrond en derhalve een andere inspanning nodig heeft om een fase te doorlopen.

Nu je het basisplaatje van ADKAR hebt gezien, behandelen we eerst de theorie van ADKAR, daarna hoe ADKAR past in agile werken.

Het ADKAR model

Het ADKAR model beschrijft dat een verandering alleen plaats kan vinden wanneer de werknemers die hun werk anders moeten doen, met vertrouwen kunnen zeggen: ‘Ik heb het bewustzijn, het verlangen, de kennis, het vermogen en de kracht om deze verandering tot stand te brengen.’

Mooi verwoord, maar om het veel simpeler te verwoorden: ‘Doet iemand mee?

Voor agile werkenden is ADKAR heel herkenbaar. Het is simpelweg op tijd de goede vragen stellen en actief luisteren. Zie onderstaande afbeelding.

ADKAR - mensgerichte methode

Bovenstaande vragen kan je direct ook voorstellen in een agile omgeving. Het verschil zit met name in de timing.

Toch kan in traditionele organisaties ook onderstaande top down methode tot stand komen. Men noemt het dan de ADKAR methode, maar dan voldoet deze niet meer aan de mensgerichte verandering die Prosci voorschrijft. Men hanteert dan de technische verandering als leidraad. Herken je onderstaande benadering?

ADKAR - top down methode

Als resultaat beoogd men met bovenstaande top down methode ogenschijnlijk hetzelfde als de mensgerichte methode, maar in hoeverre het nog ADKAR is valt sterk te betwijfelen. Agile is het zeker niet.

Belemmeringen tijdens het veranderproces.

ADKAR hanteert een waterval methode, dus hebben zij in elke processtap beschreven welke belemmeringen je kunt tegenkomen. vanuit een agile perspectief is het ook zeer interessant om de waarnemingen die je dan ervaart te weten. Een aantal belangrijke belemmeringen zijn opgenomen in onderstaande afbeelding.

ADKAR - Belemmeringen

Ook dan biedt ADKAR houvast door de volgende activiteiten, die een leider kan ondernemen, te benoemen. Ook dit sluit goed aan bij agile werken. Zie onderstaande afbeelding:

ADKAR - Wat te doen bij belemmeringen

Om het compleet te maken adviseert ADKAR o.b.v. succesfactoren een aantal tactieken. Zie onderstaande afbeelding.

ADKAR- Veranderen: succesfactoren en tactieken

Bovenstaande succesfactoren en een groot deel van de tactieken zie je ook in agile werken terug. Wellicht interessant om te beschrijven welke overeenkomsten er nog meer zijn.

ADKAR en agile

ADKAR is een waterval methode. Toch is deze methode ook deels toepasbaar in Agile methodieken. In feite zie je vaak componenten van ADKAR in Agile structuren opgenomen.

Geen wonder, want het Agile Manifesto is mede gebaseerd op de toen aanwezige best practices. Waarbij hoogstwaarschijnlijk Prosci, als belangrijke verandermethode gericht op het gedrag, een bijdrage aan heeft geleverd.

Bijzonder interessant is de vergelijking die Prosci heeft gemaakt over de 4 values van het Agile Manifesto en hun Project Management.

ADKAR vs Agile Manifesto - 4 waarden

Bovenstaande afbeelding kom je niet zo vaak tegen. Een waterval methode die aantoont dat er veel overeenkomsten zijn met agile methodieken.

De overeenkomsten zijn o.b.v. de eerdere afbeeldingen vermoedelijk duidelijk gemaakt. Toch is ADKAR in de kern nog steeds een waterval methode. Echter zijn de kenmerken van ADKAR zo duidelijk te koppelen aan agile werken, dat het interessant is om nog een andere mooie benadering te tonen. Een verdere poging om ADKAR om aan te laten sluiten bij agile werken. Zie onderstaande afbeelding.

ADKAR - waterval vs agile

Het Prosci Flight Risk Model

Met Prosci Flight Risk Model tracht men inzichtelijk te maken en over te brengen wat een mogelijke  status zou kunnen zijn van het verandertraject van individuen, teams of organisatie. Dit model toont overeenkomsten met de verandercurve van Kübler-Ross. 

Prosci - Flight Risk Model

Bovenstaand plaatje is de benadering van Prosci, het dal wordt de ‘vallei van wanhoop’ genoemd. Prosci toont veelal meerdere positieve lijnen, want zij gaan er van uit dat men door de gehanteerde methodiek men het veranderproces op orde krijgt.

De ingevoegde stippellijn geeft aan wat er in een organisatie ook kan gebeuren, als het veranderproces niet goed wordt ingericht. De fasen die hierboven in de afbeelding gehanteerd worden kunnen vanzelfsprekend variëren in tijdsduur per persoon. Lees voor de emoties vooral het artikel: De verandercurve van Kübler-Ross. Deze zou je ook als uitgangspunt kunnen nemen. 

Tot slot

Het blijft altijd een uitdaging om een waterval methode met agile werken te integreren, toch zijn er veel aanknopingspunten in het ADKAR model. De mensgerichtheid van ADKAR is sterk vergelijkbaar en de gestelde vragen in het model zijn ook in agile werken goed in te passen.

Van de totale Prosci Methodologie springt het component ADKAR er echt uit. Het ADKAR model kent zeer veel volgers, want het model is uiterst transparant. Door de watervalmethode, met duidelijke processtappen en bijbehorende activiteiten, is het model goed te hanteren.

Het ADKAR model biedt geen volwaardige agile benadering, toch zal het nog steeds goed van dienst kunnen zijn bij organisaties die de stap naar agile werken nog niet hebben gemaakt. Met het toepassen van ADKAR zal men zorgvuldiger het veranderproces kunnen begeleiden.

Van de Prosci methodologie is ook het PCT model beschreven, lees het artikel Wat is het Prosci Change Triangle model beschreven.

Leave a Comment